god van de zandbak die je scheppen
leerde: je stelt je als je eigen
afgod aan. van wie zich massaal
tot je bekeerde laat je ieder
in de waan dat deze beker door wie
afviel dient gedronken.

niets is nog beklonken maar je breekt
de wijn al aan; onvermengd
en aangelengd met edik zal ze leren.
goedertieren als je bent geef je
ze tijd tot terugbekeren en zo niet
dan is het eigen schuld.

ook weer niet te veel geduld: het oproer
breidt zich uit. dwazen roepen
overluid dat jij hun god niet bent;
ongekend hoezeer verblind en
aangetast de tijden. om de waardigheid
niet meer te laten lijden trek je

er met je gevolg op uit. stuitend op
wat ronduit door de duivel is
bekokstoofd rest je nog maar één

besluit: uitgeroeid moeten

die idioten opdat ieder weer normaal.

doden is je hobby niet maar

dit slaat alles wat verbaal

is te verslaan, dus moet even zo bar-

baars gestraft. heilig is de slag

die je hen toedient in gods naam;

nog een legioen te gaan en

alles is weer veilig.  

Het ergste wat je tegen de gemiddelde gelovige kunt roepen is: "Er is uiteindelijk maar één God, of je Hem nu Allah, Jezus, of voor mijn part Zijn noemt." Doorgaans staan dezulken dan meteen op hun achterste benen want hun identiteit is alles, heilig, en zonder hun identiteit blijven ze nergens - wat ook wel weer te begrijpen is als je er je bestaansrecht aan ontleent. En bovendien, een dergelijke identiteit bestaat ook nog eens bij gratie van het zich onderscheiden van 'de rest', wat ook overduidelijk de bedoeling van het geheel is aangezien de Bijbel reeds zegt: "Maar gij geheel anders." (Efeze 4:20)
Meteen ongeveer de belangrijkste reden waarom ik al zo'n tien jaar religieloos door het leven ga en ook voornemens ben dat te blijven doen. Ik heb geen enkele behoefte me te onderscheiden anders dan door mezelf (= mijn identiteit) te zijn, al helemaal niet door een religie aan te hangen, en als ik me ergens niet druk om maak is het om het veronderstelde hiernamaals. De ziel, die kwikzilverachtige plek ergens onder het borstbeen waar de inspiratie vandaan komt, lijkt me evenwel te schitterend uniek om bij de lichamelijke dood verloren te gaan, dus ik ga ervan uit dat hij zich op het moment van mijn dood aan een ander vanaf dat moment levend wezen hecht.
Of ik, zoals ik tot en met de dag van mijn dood heb bestaan, me vervolgens bij een Opperwezen zal moeten verantwoorden voor het feit of ik al dan niet volgens Zijn wil heb geleefd, dat lijkt me niet waarschijnlijk. Wat niet wil zeggen dat ik niet geloof in iets dat in de buurt van karma komt; de nieuwe bestemming van mijn ziel zal ongetwijfeld afhangen van hoe en wie ik bij leven ben geweest - en ik weet donders goed hoe en wie ik dien te zijn. Daar heb ik in het geheel geen Boek voor nodig, dat blijkt vanzelf uit de interactie tussen mij en het grotere geheel, mijn geweten, de natuur. Is datgene waarmee ik interactie voer onverhoopt toch niemand anders dan God Zelf, dan communiceert Hij kennelijk ook met religielozen, wat ook in tweede instantie het hebben van een religie overbodig maakt.

Vanochtend vroeg ben ik met dit schrijfsel begonnen naar aanleiding van een ander schrijfsel dat me onverwacht ontroerde en deed glimlachen. Geen spotglimlach, meer de soort zachtedekenglimlach die al op je gezicht zit voor je er erg in hebt als je iets leest waarvan je denkt: dat is mooi, dat schuift zich prachtig onder de alledaagse toestanden terwijl het het geheel tegelijkertijd van bovenaf beziet. Dat is behoorlijk knap en aangenaam om te lezen. Terwijl ik dat schrijfsel las, lukte het me nog maar net om niet hardop "er is uiteindelijk maar één God" te zeggen. Want de mening van deze dame komt toch wel heel erg veel overeen met die van de helaas niet al te talrijke christenen die ook in staat zijn kritisch tegenover zichzelf, hun religie en hun mede-religieuzen te staan, en er komen bovendien -hoogstwaarschijnlijk onbedoeld- een aantal zinsneden in voor die rechtstreeks aan de Bijbel konden zijn ontleend.

De zin van "religie (in dit geval de Islam) = bevrijding" waarmee het artikel begint, ontgaat me weliswaar tot nog toe aangezien ik geen flauw idee heb op welke manier een religie noodzakelijk is voor het tot stand komen van bevrijding. Ik geloof wel dat een mens een hoop bevrijding nodig heeft; bevrijding van vooroordelen, gedachtepatronen, niet-constructieve gewoontes en ontelbaar veel innerlijke zaken die tot je-ongelukkig-voelen, depressies of erger kunnen leiden. Ik geloof echter ook dat een mens ter wereld komt zonder al deze kwalijkheden op zijn psychische kerfstok. Invloeden van buitenaf en de menselijke aanleg om deze invloeden te annexeren (wat wel eens de kern van het begrip 'zonde' zou kunnen zijn) maken de mens vervolgens tot een wezen dat bevrijding nodig heeft. Of daar een God voor nodig is, is wat mij betreft nog maar de vraag. Met ontzettend eerlijk naar jezelf toe zijn en met meer lef dan je jezelf ooit toedichtte de kwalijke gedachten en gewoontes de nek omdraaien, kom je volgens mij al een heel eind. Daarbij zijn hulpmiddelen, richtingaanwijzers en dergelijke natuurlijk meer dan welkom, en als zo'n hulpmiddel toevallig Koran of Bijbel heet lijkt me dat prima, maar het zijn en blijven slechts hulpmiddelen.

In de stelling dat de Islam, en daarbij zeker ook het christendom, bevrijding nodig heeft van 'zogenaamde belijders en onzekere critici die niks anders zijn dan een lege huls met een kort lontje' kan ik me dan wel weer helemaal vinden. Het feit dat deze religies door de eeuwen heen door buitenstaanders worden gerelateerd aan oorlog op mondiaal of minuscuul niveau zegt al genoeg, hoewel ze tot op heden nog steeds niet aan zichzelf ten onder zijn gegaan. Hoezeer ik me ook heb gedistantieerd van het praktiserend christendom, of misschien wel juist daarom, ik kan zo een paar uur jankerig zijn vanwege het feit dat al die strijders in naam van God, Allah of wie dan ook niet lijken te beseffen wat ik in het artikel van mevrouw Azalam lees en wat de Bijbel omschrijft als: "Niet door kracht, noch door geweld, maar door Mijn Geest zal het geschieden." (Zacharia 4:6).

"Onvoorwaardelijkheid", lees ik dan, "is de KERN van de Islam." Dat is ten eerste mooi en ten tweede ook de kern van het christendom, al vraag ik me op mijn beurt eveneens af hoeveel christenen echt weten wat dat is, onvoorwaardelijkheid. Wat mij betreft is het de attitude waarmee Esther het waagde koning Ahasveros onder ogen te komen: "Kom ik om dan kom ik om". (Esther 4:16). En tegelijkertijd moet ik toegeven dat ik het ook in deze weer buiten een religie om heb gevonden: onvoorwaardelijkheid is in het dagelijks leven immers niets anders dan loslaten in het algemeen, en met name het loslaten van controlefreakerig gedrag, van ongunstige gewoontes en van de kromme gedachte dat er eerst 'iets groots' moet gebeuren alvorens je klaar bent voor 'je eigenlijke bestemming' op aarde. Onvoorwaardelijkheid is je met je hele hebben en houden overgeven aan het huidige moment, aan het nu, "kom ik om dan kom ik om". En geloof me, men komt geenszins om... men wordt netjes opgevangen door niemand minder dan het leven zelf.

"Onvoorwaardelijkheid" versus "het denken aan de beloning in het hiernamaals" is een verhaal apart. Ik neig ernaar te denken dat dat laatste onder belijders van de Islam wel eens meer gemeengoed zou kunnen zijn dan onder de christenen. Dit met name omdat er onder de christenen een merkwaardige tweesplitsing bestaat tussen de Rooms-Katholieken ('hoe meer goede werken, hoe groter de kans op niet of maar kort in het 'vagevuur'') en de (meeste) Protestanten ('alle goede werken ten spijt, men wordt slechts 'uit genade zalig'').
Iemand zei eens tegen me: "Al zou ik voor eeuwig moeten branden in de hel, dan nog zou ik mijn leven lang God dienen." Dat is voorzeker een geval van onvoorwaardelijkheid dat me boven de pet gaat en alleen daarom in eerste instantie al bewondering verdient, mocht ik ervan overtuigd zijn dat een dergelijke houding ergens toe leidt. Neemt niet weg dat ik het toejuich dat mevrouw Avalam schrijft:
"De hele dag in de moskee vertoeven en dag en nacht bidden, van top tot teen als een angstaanjagende spook door de straten van Amsterdam zwieren, als een behaarde stijve hark gewapend met de heilige Quran onder je arm lopen maakt je nog geen onvoorwaardelijk belijdende moslim."
Ook iets dat veel christenen wel eens wat meer ter harte mochten nemen alvorens ze hun mening klaar hebben over vrouwen zonder lange rokken, zonder lang haar, met make-up et cetera - dan was ondergetekende bovendien vast niet van de catechisatieles getrapt wegens ook nog eens nauwelijks zichtbare mascara. Zoals mevrouw Azalam schrijft: "Ik draag de "hijab" om mijn hart", zo sprak Jezus tot de farizeeërs die ruzieden over of de besnijdenis nog wel "in de mode' is: "Wat gij nodig hebt is de besnijdenis des harten."

(Frappant, al schrijvend begin ik te durven concluderen dat mijn 'ik maak me niet druk om het hiernamaals' ook wel eens een afgeleide van onvoorwaardelijkheid zou kunnen zijn. Want heus, mocht mij een straf of een niet-beloning wachten voor niets anders dan het feit dat ik, weliswaar zonder religie, zo eerlijk mogelijk naar mezelf en anderen ben geweest en heb geluisterd naar de glashelderheid vanbinnen die ieder mens bezit en die onmogelijk liegen kan, dan zal ik mezelf een eeuwigheid lang niets verwijten.)

Of iedere gelovige in staat is tot wat mevrouw Azalam 'de innerlijke Jihad' noemt en wat ik liever 'onversneden zelfreflectie' zou willen noemen, hangt mijns inziens niet alleen af van de mate waarin iemand gelovig is. Ik denk dat vrouwen, en dan voornamelijk vrouwen die zowel qua IQ als qua EQ hoog scoren, hier het meest in het voordeel zijn; zij zijn nu eenmaal vatbaarder voor de emotionele kant en kunnen daar vanwege hun intelligentie ook sneller iets constructiefs mee aanvangen. Karakter en intelligentie spelen een grote rol in het constateren en overwinnen van eventuele innerlijke onoprechtheid; tegelijkertijd is het ook weer kinderlijk eenvoudig: niet bang zijn voor wat je wellicht gaat aantreffen want daar wordt het nu eenmaal niet beter, kleiner of minder aanwezig door. Het is vooral het puinruimen dat tijd kost en vermoeiend is, temeer daar er al puinruimend soms ook nog eens nieuw puin ontstaat. Maar eerlijkheid heeft nog steeds de langste adem.

Lees ik intussen op twitter ook nog een discussie naar aanleiding van hetzelfde artikel over gevoel versus kennis, dus nu ik toch bezig ben neem ik dat meteen maar mee. :)

De oudtestamentische profeet Hosea zegt reeds: "Mijn volk gaat verloren omdat het geen kennis heeft" (Hosea 4:6) en in het Nieuwe Testament staat: "Doet aan de gehele wapenrusting Gods, opdat gij kunt staan tegen de listige omleidingen des duivels" (Efeze 6:11 e.v.).
Hoezeer het ook 'in' mag zijn om louter op gevoel te varen, de kennis die voorhanden is lijkt me voor gelovigen van levensbelang; niet alleen om exact te weten wat het Opperwezen welgevallig is maar ook om tegenover 'de buitenwereld' niet als onwetende door de mand te vallen.
Wat het gevoel betreft, daarin schuilt het gevaar van het zo ontzettend onder de bekoring raken van alles wat 'verheven' is, dat de emoties de overhand krijgen en vervolgens worden aangezien voor basis het geloof. In de bevindelijk-gereformeerde kringen waar ik vandaan kom heb ik dit niet zelden zien gebeuren; het was zelfs zo erg dat wanneer iemand tijdens de prediking om wat voor reden dan ook moest huilen, hij of zij vanwege dat huilen als 'bekeerd' werd beschouwd.
Ik zou het met alle eerbied zo willen stellen: kennis alleen is als een verstandshuwelijk; gevoel alleen is als een one-night-stand; kennis én gevoel zijn ingrediënten voor een goede relatie.

Ten slotte: zoals veel moslims en christenen zich voortdurend richten op de dood en het hiernamaals met niet zelden alle extremiteiten van dien, zo is ieder mens, gelovig of niet, geneigd zich te richten op een Beter Ooit. Zeg 'ik leef voor de toekomst' en vrijwel iedereen vindt je een geweldig positief ingesteld mens. Maar de toekomst, en eigenlijk ook de hemel, het walhalla of hoe men het ook wil noemen, zijn immers niet meer dan loze concepten die we slechts vanuit het heden kunnen bezien; zelfs degenen die beweren 'een voorproefje van de hemel' te hebben ervaren, ervoeren dit nog steeds in het heden. Het heden is nu eenmaal het enige wat we ooit zullen hebben en daarom sluit ik me nogmaals aan bij mevrouw Azalam door te stellen dat het leven ons niet is geschonken om ons constant op de dood te richten. Het leven is er simpelweg om geleefd te worden, om zo goed mogelijk geleefd te worden, religie of geen religie.

(Het is inmiddels uren later en dit schrijfsel is minstens drie keer langer dan voorzien maar de glimlach is er nog steeds; gewoon omdat het al met al toch best fantastisch is om het om haast tegenovergestelde redenen grotendeels met iemand eens te zijn. :) )

Hits, rages en aanverwante verschijnselen heb je overal dus ook onder de psalmen. Behalve psalmen die we bij bepaalde gelegenheden vrijwel altijd moesten zingen, bijvoorbeeld psalm 90 als er iemand overleden was, waren er ook psalmen die zonder reden veel vaker dan gemiddeld voorbij kwamen, waarschijnlijk gewoon omdat ze lekker in het gehoor lagen. Daarnaast had je een aantal psalmen, minstens een stuk of vier, die als eerste aan kleine kinderen werd geleerd. Want hoe je het ook wendt of keert, bij drie- en vierjarigen met de te verpletteren kinderkens uit psalm 137 komen aandragen, dat doe je gewoon niet.
Eén van die kinderhits onder de psalmen was psalm 81 en dan met name vers 12:

Opent uwen mond
Eist van Mij vrijmoedig
Op Mijn trouw verbond
Al wat u ontbreekt
Schenk ik zo gij 't smeekt
Mild en overvloedig

Als je dat vers in de klas wilde zingen, zei je trouwens niet "Psalm 81 vers 12" maar gewoon "Opent uwen mond".

Er was een jongen, Gert-Jan, die wilde echt altijd 'Opent uwen mond'. Juffrouw Bos kon het hem net zo goed niet vragen, het was toch altijd 'Opent uwen mond'. Wat er geworden is van iemand die altijd 'Opent uwe mond' wilde, dat vraag ik me nu, zo'n vijfentwintig jaar later, wel eens af.

Ook vers 1 van die psalm was redelijk populair, maar met de eerste regel ervan ging ik meteen al de mist in:

Zingt nu blij te moê
't Machtig Opperwezen
Enen lofzang toe

Het accent circonflexe ten spijt klonk moê nog steeds als moe, dus had ik weer eens al mijn creativiteit nodig om er wat van te maken: als je eigenlijk te moe bent maar desondanks nog steeds het Opperwezen een lofzang toezingt, moet je wel heel erg blij zijn!
Die twee verzen waren dus razend populair. Ik kende ze binnen no-time van buiten, lang voor ik naar groep 2 ging, en zoals met alle dingen die op enig moment geen uitdaging meer vormden, vond ik er niets meer aan. Dat 'Opent uwen mond' kon ik honderd keer achter elkaar zingen maar ik kreeg er gewoon geen kick meer van, waardeloos dus. En terwijl mijn klasgenootjes geen genoeg konden krijgen van 'Opent uwen mond', leerde ik stiekem de vrijwel nooit gezongen en dus behoorlijk gewichtige andere verzen van die psalm uit mijn hoofd.
Vers 8 bijvoorbeeld, dat zongen we nooit en dat begreep ik ook wel want er was zelden tot nooit een reden om zo'n losse flard geschiedenis ten gehore te brengen:

'k Nam te Meriba
Proef van uw vertrouwen
Of g' op Mijn genâ
In uw tegenheên
Op Mijn Naam alleen
En Mijn woord zoudt bouwen

Om precies te zijn ging het niet alleen om Meriba, het waren de plaatsen Massa en Meriba waar het gebeurde. Deze plaatsen werden zo genoemd omdat het volk Israel daar met z'n allen aan het twijfelen sloeg over de aanwezigheid van God en zich vervolgens tegen Mozes keerden. ('Meriba' betekent in het Hebreeuws 'ruzie', 'rebellie' of 'verwijt'; 'Massa' betekent 'beproeving').
Ik begreep dat ''k Nam te Massa en Meriba' bij lange na niet in die regel paste en met alleen ''k Nam te Massa' kwam je weer een lettergrijp te kort; daarom moest er voor alleen Meriba zijn gekozen. Overigens komt Meriba nog in één andere psalm voor, psalm 95 vers 5, en daar is het bovendien qua lettergrepen ook gelukt om Massa te vermelden:

Verhardt u niet, neemt Zijn genâ
Ootmoedig aan, laat Meriba
Laat Massa u ten afschrik wezen
Waar 'k door uw vaders ben verzocht
Toen alles wat Mijn almacht wrocht
Hen niet bewoog om Mij te vrezen

Die geschiedenis van Massa en Meriba vond ik nogal interessant. Dat volk Israel, daar was eigenlijk geen land mee te bezeilen, vond ik, wispelturig tot en met en daarbij ondankbaar, kleingelovig, uitermate kort van geheugen en bovenal dom. Wat was er namelijk aan de hand: het onvoorstelbare had zich voltrokken, de Israëlieten waren bezig aan hun uittocht uit Egypte. Ze hadden pas een maand van hun uiteindelijk drie jaren durende tocht achter de rug en het zat hen op dat moment niet bepaald mee. In de woestijn Sin, ten oosten van de Golf van Suez, was geen druppel water te bekennen en iedereen verging van de dorst. Het volk kwam massaal in opstand tegen hun leider Mozes en riep dingen als: "Heb je ons daarvoor uit Egypte geleid, zodat wij en onze kinderen en ons vee hier van dorst omkomen?" En behalve dat begonnen ze onderling te fluisteren: "Is God er eigenlijk wel, of eigenlijk stiekem helemaal niet?"
Mozes was al snel ten einde raad dus hij riep tot God: "Wat moet ik aan met dit volk? Nog even en ze stenigen me!"
God zou God niet zijn als Hij niet met een oplossing zou komen; Hij gebood Mozes op een rots te slaan en er kwam vervolgens zomaar water uit, genoeg voor heel het volk! Het volk dat één Bijbeltekst later overigens meteen al weer in oorlog raakt met de Amalekieten, maar dat had niets met Massa en Meriba te maken nam ik aan. Hoewel indirect misschien toch wel!, want in psalm 81 vers 11 staat:

Ik, ik ben de Heer
'k Ben uw God die heilig
IJver voor Mijn eer!

'IJver' was wederom een woord waar mijn kleuterverstand zich geen raad mee wist. Als je deed wat je werd opgedragen en dat ook nog eens goed en binnen de tijd, dan was je ijverig te noemen. Van iemand die zich aldus gedraagt is met een beetje goede wil te zeggen dat hij aan het ijveren is. Maar dit kon niet de bedoeling zijn van vers 11; er is immers niemand die de Heer tot ijveren kan aanzetten aangezien er niemand hoger, groter of almachtiger is dan Hij!
Het geval wilde dat een aanzienlijke meerderheid met dit woord worstelde, dus heel de gemeente kreeg vanaf de kansel een verhandeling over de ijver Gods voorgeschoteld. Die ijver betekende eigenlijk 'naijver', en juist toen ik bedacht dat ijver achteraf totaal nutteloos is, vertelde dominee Verheijst dat naijver hetzelfde is als jaloezie. En ook weer geen gemene groene jaloezie, meer het soort warmgloeiende jaloezie dat je kunt voelen als iemand iets briljants heeft gezegd of gedaan. Dat klonk in ieder geval bekend; zowel Exodus 20 als Deuteronomium 4 meldt dat God een jaloers God is. In het onderhavige geval zou je kunnen zeggen dat Zijn eer Hem zo lief is dat Hij niet wil dat iemand anders ermee strijkt of hem in twijfel trekt zoals dat volk bij Massa en Meriba. Om dat te voorkomen, zou het toch best eens kunnen dat er een beetje ijverigheid aan te pas moet komen, bedacht ik, en zo had ik het cirkeltje weer rond.

Helaas gaat het na 'Opent uwen mond' qua inhoud niet goed met psalm 81. Het dertiende vers begint met:

Maar Mijn volk wou niet
Naar Mijn stemme horen

waarna God hen naar hun goeddunken liet handelen en, zo zegt vers 14, het boos geslacht naar de keuze van hun dwaze ziel liet wandelen.

De psalm eindigt met een monoloog van Godswege, waarin Hij Zich voorstelt hoe het allemaal gelopen zou zijn als Zijn volk wél naar Zijn stemme had willen horen. Hij had:
- hun haters verslonden (ras en geheel);
- hun tegenstanders Zijn geduchte hand doen ondervinden;
- hun tijd, van smart bevrijd, eeuwig laten zijn;
- tot hun spijs vette tarwe laten groeien; en ten slotte: geen water maar
- honingbeken uit de rotsen laten vloeien.

Zo heeft het echter niet mogen zijn, en zo is het heden ten dage nog steeds niet.

Het eerst deel van het Oude Testament boeide me als kind maar matig. Goedbeschouwd zijn een schepping, een zondvloed en een volksverhuizing naar Egypte en weer terug ook geen bijster sensationele gebeurtenissen; geslachtsregisters en spijswetten zijn zelfs ronduit vervelend. De boeken Richteren en I en II Koningen bevielen me al stukken beter, voornamelijk vanwege het geweld en de bloederigheden die er in worden beschreven - hoewel je dat op een gegeven moment ook weer zat wordt.

Een liefelijke uitzondering op alle vermeldingen van het aantal 'geslagenen', Bijbels eufemisme voor vermoorde personen, vormen de psalmen*. Dat is ook wel te begrijpen; gewelddadig of zelfs maar boos zingen lukt nu eenmaal niet zo goed. Rappen komt al wat meer in de richting maar in de tijd van de Bijbel bestonden er nog geen rappers. Of, geheel niet uit te sluiten, er werd slechts in het diepste geheim gerapt.

 

Uitzonderingen zijn er echter ook. Voor een compleet offensief op rijm kunt u terecht bij psalm 106; voor wat kleiner maar niet minder venijnig geweld bij psalm 137, waar het laatste vers eindigt met:

Gelukkig hij, die u terneer zal slaan
Uw kinderkens zal grijpen, o gij trotsen
En wredelijk verpletteren aan de rotsen

Dominee Verheijst had daar de volgende verklaring voor: die kinderkens, dat zijn de zonden die wij met ons verduisterde verstand 'kleine zonden' noemen. Leugentjes om bestwil en zo. Dat soort dingen moet bij de lurven worden gegrepen en te pletter worden geslagen op... de rots des geloofs die Jezus heet!
Wie dat voor het eerst op die manier uitgelegd hoorde, schoot geheid in tranen vanwege de wonderschone beeldspraak. Wie echter even nuchter nadacht over de praktische kant van de metafoor, stuitte toch al snel op een aantal vragen. Bijvoorbeeld: die kleinezondenlijkjes, moet je daar nog wat mee? Begraven, verbranden, vervloeken? Want zomaar bij die rots laten liggen is ook een beetje gek en bovendien net als afval op straat gooien niet netjes. En: doet het de rots Jezus geen pijn als je die zonden, hoe klein ze ook mogen zijn, tegen hem aan smijt? Want smijten van jewelste moet je zeker, anders lukt het je nooit om ze wredelijk te verpletteren. En ook: hoe gaat het als geheel in godsnaam in z'n werk?

Immers, als er iets aan wedergeboorte onderhevig is zijn het wel slechte gewoonten, die vanwege hun verraderlijke onbenulligheid ongetwijfeld ook tot de kleine zonden behoren. Je kunt ze in een vlaag van levensverbeteringsdrang verrot smijten; voor je het weet fluistert de slang toch weer hetzelfde liedje in je oor en redeneer je de hele boel voor jezelf weer recht. Dan ben je dus weer terug bij af en heb je niets meer aan je heldhaftigheden van voorheen. Uiteindelijk behoorlijk hopeloos, dat hele wredelijk verpletteren. Nog iets verder doorredenerend en je komt op algehele zelfmoord uit en dat is ook vast weer niet de bedoeling van de psalm. Ordinair kill your darlings kon nog wel eens het dichtst in de buurt komen.

Voor het overige is psalm 137 trouwens behoorlijk sfeervol in de goede zin des woords; weinig psalmen met zoveel Oosterse vibes. Er was op dat moment namelijk weer eens iets te doen over landgrenzen en macht. De hele meute uit Zuid-Israël, destijds nog het koninkrijk Juda genaamd, werd door de Babyloniërs, de latere Irakezen, als ballingen over de Eufraat en de Tigris gevoerd. ('ballingschap', ontegenzeglijk een Hezbollah-woord vond ik als kind). Daar werd dat hele volk zo ongeveer massaal depressief, waarna enkele creatievelingen psalm 137 componeerden:

Wij zaten neer, wij weenden langs de zomen
Van Babylons wijd uitgebreide stromen
Elk stortte daar zijn bittere jammerklacht
Als hij met smart aan 't heilig Sion dacht
Elk, wars van vreugd en vrolijke gezangen
Liet daar zijn harp aan sombere wilgen hangen

Men merke op dat de ballingen in den vreemde op het alleronverwachtst nog lotgenoten troffen: wilgen die al even somber waren als zij! Het gezegde van iets aan de wilgen hangen omdat je er geen heil meer in ziet, ken ik op dat moment nog niet. Ik zie dat volk daar zitten, be-arafatsjaald en wel, aan de oever van het slootje dat de Tigris in mijn verbeelding was. Het weer is somber; de lucht is grijs en het waait koud, de wilgen zwiepen. Daar zit dat volk te treuren van heimwee naar Sion, de heilige berg in Jeruzalem waarop koning David ligt begraven, het Laatste Avondmaal plaatsvond en nog zo wat dingen. Treuren en treuren en de verwachting is ook dat het niet snel over gaat, want een paar regels verder wordt gezongen:

Jeruzalem, dat, zo ik u vergete
Mijn rechterhand niet van zichzelve wete!

Deze regels worden omgeven door jammerklachten (Hoe zou, zei elk, ons die in rampen zwoegen // In 't vreemd gewest een lied des Heeren voegen?) en ook nog door een paar regels waar ik het als vier-, vijfjarige onbegrijpelijk te kwaad mee had:

De vijand dorst, bij al ons leed, ons tergen
't Gevangen volk, in zijne jammeren, vergen,
Dat elk zijn hart, schoon overstelpt, bedwong.

Heel goed mogelijk dat zelfs de gemiddelde volwassene nog verzuipt in deze kommazee. Maar behalve dat zijn er twee woorden die ik met veel fantasie nog maar net kon duiden.

Ten eerste heeft de vijand, zo las ik, dorst. Die dorst heeft hij bij ons leed en ons tergen. Ik stelde me zo voor dat die vijand zo intensief aan het vijandelijkheden betrachten is dat hij van de weeromstuit vergeet te drinken. Het is echter nog steeds de vijand dus medelijden met zijn dorst hoef je niet te hebben. Hoe het vervolgens afloopt met die dorst, of er tenslotte toch wat wordt gedronken of dat de vijand misschien wel flauwvalt van de dorst, daar rept die psalm dan weer niet over. Eigenaardige onaffe regels waar ik niet veel meer mee kon dan ze voor kennisgeving aannemen aangezien ik de strekking ervan in ieder geval meende te begrijpen.

Moeilijker had ik het met woord schoon. Dat woord kwam ik veel vaker tegen, met name in het kindergebedje dat eindigt met: 'schoon mijn zonde vele zijn, maak om Jezus' wil mij rein.'

Ik ging er maar van uit dat het betekent dat de zonde schoongemaakt moet worden want zonde is immers vuil; ze komen voort uit het menselijk hart dat in een andere psalm wordt beschreven als 'vuile bron van alle wanbedrijven'. Kan wel wat schonigheid gebruiken dus. Maar als je 'schoon mijn zonde' leest als: 'schoon alstublieft mijn zonde' klinkt het daarop volgende 'vele zijn' weer nergens naar. Mijn conclusie was uiteindelijk dat het een kromme zin is die op deze manier is geformuleerd om 'zijn' te laten rijmen op 'rein'.

Hier, in psalm 137, komt dat schoon ook weer langs en mijns inziens was daar iets positiefs aan de hand. Het volk is weliswaar gevangen en het jammert, maar het hart is overstelpt... en niet zomaar overstelpt, schoon overstelpt! Overstelpt met schoonheid dus. Dat is toch maar mooi meegenomen in dat land van Meden en Perzen, vond ik.

Een stukje na het midden van de psalm vindt iets merkwaardigs plaats: het verschijnsel dat de ene vijand zomaar opeens in een vriend kan veranderen als zich een gezamenlijke andere vijand aandient. Het treurende volk zingt:

Gedenk, o Heer, gedenk aan d'Edomieten!

Die Edomieten, dat zijn de afstammelingen van Ezau, de oudere broer van Jacob. 'Ezau' is op allerlei manieren verwant met 'rood'; Ezau schijnt rossig haar te hebben gehad, wilde zijn eerstgeboorterecht verkopen voor een kop rode linzensoep en zijn afstammelingen belandden uiteindelijk in de bergen van roodachtige zandsteen in het gebied ten zuiden van de Dode Zee. Jacobs naam werd op enig moment door God Zelf veranderd in Israel en zo slecht als Jacob en Ezau elkaar konden uitstaan, zo slecht konden de Israelieten en de Edomieten met elkaar overweg. Dit alles was opeens niet heel erg belangrijk meer toen de Babyloniërs in opdracht van Nebukadnezar II kwamen opdagen en na verloop van tijd kon er bij Israel zelfs een smeekbede voor Edom af; zo zie je dus maar weer hoe het kan lopen.

Na die smeekbede is er eigenlijk niet veel meer te merken van het lijdelijk neerzitten langs de zomen van 't ontvoerde volk; er worden niet mis te verstane verwensingen geuit:

O Babylon, wij zien eerlang uw straffen
Gelukkig hij, die u zal loon verschaffen
Die u vergeldt al wat gij ons hebt misdaan!

En dan volgen dus de regels van die wredelijk te verpletteren kinderkens.

De wonderschone metafoor der kleine zonden geheel ten spijt: in deze context is het niet meer dan aannemelijk dat er in de meest letterlijke zin des woords kinderen tegen de rotsen verpletterd dienen te worden. Zodat de Babyloniërs uiteindelijk zullen uitsterven, zodat ze de Israëlieten niet meer in ballingschap kunnen houden. Voorwaar creatief en voorzeker een heldhaftig streven.

 

*berijming 1773

Zo slecht als Marleentje eet, zo slecht slaap ik. Ik lig nog geen minuut in bed of ik voel de aanwezigheid van monsters, spoken en geesten. Ze zitten onder mijn bed, in de kast, eigenlijk overal waar mijn blik niet kan komen. Angstzweet over mijn hele lichaam en dan kun je slapen wel vergeten. Met meer vertoon van moed dan ik in werkelijkheid bezit, ga ik uiteindelijk op onderzoek uit. Ik open kasten en laden en slaak daarbij acuut een kreet alvorens ik constateer dat er niets te zien is. Dit doe ik soms wel vijfmaal opnieuw en tegen de tijd dat ik zeven ben, moet niet alleen mijn slaapkamer maar ook de rest van de bovenverdieping er aan geloven. Op ijskoude voeten sluip ik door de vertrekken om kasten en laden te controleren op boosaardige wezens. Bij het minste gerucht van beneden schiet ik zo snel en zo zacht mogelijk mijn slaapkamer in, om weer tevoorschijn te komen als de kust veilig is. Om gek van te worden. Elke dag zie ik halverwege de middag al weer op tegen dat hele ritueel.

Het zal niemand verbazen dat ik nooit een monster, spook of geest aantref, maar wat ik wél zie jaagt me minstens zoveel angst aan. Liggend in het donker zie ik hele kuddes rode cirkels van linksboven naar rechtsonder zakken. Op bedhoogte verdwijnen ze, om weer van linksboven af aan te beginnen, enzovoorts. Ook zie ik niet zelden iets wat me doet denken aan de vuurkolom die de Israëlieten begeleidde vanuit Egypte door de Sinaï-woestijn: een wolk van knalroze en zwarte vlekken die zonder patroon of regelmaat langs het plafond trekt.
Er is nog een derde verschijnsel maar dat wijt ik aan het te snel met mijn ogen knipperen: korte, bliksemachtige lichtflitsen. Ik moet toegeven dat ik ze ook wel eens zie als ik in het geheel niet met mijn ogen knipper maar daar denk ik maar liever niet te veel over na; het feit dat ik voor in ieder geval één van de fenomenen een soort verklaring heb, stelt me een klein beetje gerust.

Uren en uren lig ik wakker, luisterend naar de stilte die, als je er lang genoeg naar luistert, vanzelf overgaat in een steeds luidere pieptoon waarin ik soms zelfs woorden meen te horen, met name dreigementen: dood, hel, verdoemenis, eeuwige wroeging.

Ook luister ik naar de wasmachine die papa drie keer per week om één uur 's nachts aanzet en die in de bijkeuken pal onder mijn slaapkamer staat. Ik weet onderhand precies wanneer het ding gaat spoelen, wassen, weer spoelen, en dan het ergste van alles: centrifugeren. Daar ben ik met name bang voor omdat het zo allemachtig veel herrie maakt dat ik eventuele andere geluiden niet meer hoor, wat geenszins betekent dat ze er niet zijn. Het is altijd weer een opluchting als die wasmachine klaar is met z'n gedoe. Vaak val ik daarna ook wel redelijk snel in slaap maar dan loopt het inmiddels al tegen half drie, zo lang doet die wasmachine er over.

Als je zoveel wakker ligt, ga je je op den duur stierlijk vervelen. Er is niet veel dat ik al wakker liggend kan doen, dus sla ik tegen het geknielde tinnen meisje dat naast me aan de muur hangt. Een hele uitdaging: precies hard genoeg slaan om haar kaarsrecht ondersteboven te krijgen zonder dat ze doorslaat of van de muur flikkert. Ik ben daar redelijk goed in, maar het behang wordt er door al dat geschuur niet fraaier op. Op een dag probeer ik het schoon te poetsen met een washandje en wat zeep, maar tot mijn schrik poets ik ook het bloemetjesmotief van het behang mee. Mama's reactie is niet mals, maar wat me nog het meest van slag brengt is het feit dat ik iets onherroepelijks heb gedaan: nooit meer zullen de bloemetjes terugkeren op de schoongepoetste plek. Zo moet het ongeveer voelen als je in de hel bent beland, maar dan erger, minstens een miljard keer erger.

Behalve dat ik tegen het knielmeisje sla, kijk ik ook naar het tegeltje aan de muur achter mijn bed dat ik van oma heb gekregen. Er staat een gedichtje op maar het is eigenlijk een versje want je kunt het ook zingen:

Hoger dan de blauwe luchten
en de sterretjes van goud
woont de Vader in de hemel
die van alle kinderen houdt.

Ook voor zieke kinderen zorgt Hij
kent hun tranen en hun pijn,
ja voor groten en voor kleinen
wil de HEER' een helper zijn.

Ik zie onder ogen dat het een nogal discutabel versje is, met name de vierde regel kan goedbeschouwd niet door de beugel. Dominee Verheijst zei het immers pas nog tijdens een doopdienst:
"Dan gaan we op kraamvisite en dan kijken we in de wieg en dan zeggen we: 'wat een lief klein kindje!' Maar wat we eigenlijk moeten zeggen is: 'daar ligt een grote zondaar!' Want de erfzonde kleeft aan ons aller ziel, reeds van het uur van onze ontvangenis af."
Het klopt dus van geen kanten dat God van alle kinderen houdt. Hij heeft hooguit een zwak voor ze omdat ze weliswaar bevlekt zijn met de erfzonde maar vanwege hun jonge leeftijd nog minder daadwerkelijke zonden op hun kerfstok hebben. En ook: kinderen zijn ontvankelijk, hebben een grote fantasie en doen nog nauwelijks aan twijfelen, wikken en wegen.
Ga je er echter dieper over nadenken dan loop je geheid vast, want ons wordt eveneens geleerd dat er voor God geen grote of kleine zonden bestaan en dat iemand voor één zonde net zo hard en net zo eindeloos moet boeten als iemand die een miljoen zonden heeft begaan. Vanuit dat oogpunt slaat het nergens op dat kinderen bij God een streepje voor zouden hebben vanwege hun verhoudingsgewijs nog ietwat schone ziel. En Jezus mag dan wel hebben gezegd: 'Laat de kinderkens tot Mij komen en en verhindert ze niet, want dezulken is het Koninkrijk de Hemelen', hij zegt ook weer niet dat die kinderkens zonder meer niet naar de hel hoeven. Eigenlijk zegt hij niet veel meer dan dat volwassen geen sta-in-de-weg moeten zijn voor kinderen die doorgaans nog 'arm van geest' ofwel nog niet genoeg intellectueel ontwikkeld zijn om het geloof in twijfel te trekken en aldus een makkelijke prooi zijn voor het Lam Gods.
Zo moet het ongeveer zitten, denk ik. Het is allemaal verrekte ingewikkeld, denk ik ook, want net als je meent dat je eindelijk een beetje door hebt hoe God redeneert, is er altijd wel weer een bijbeltekst te vinden die het tegendeel bewijst of het omgekeerde stelt.

Ik kijk naar het hoger-dan-de-blauwe-luchten-tegeltje in het schemerdonker en ik zie de lichtflitsen weer. Ik ben zeven jaar en ik weet niet meer wat ik er van moet denken. God heeft, zoveel is zeker, in de loop der eeuwen een opmerkelijke metamorfose ondergaan. De oudtestamentische dictator die de mensen haast al vóór ze de een of andere zonde begingen strafte, houdt zich sinds Maleachi zo koest als de dood. Zo nu en dan gromt en bromt hij weliswaar, dat zie je aan de oorlogen en de hongersnoden in de wereld, maar zijn daadwerkelijke reactievermogen lijkt begraven in de tuin van Jozef van Arimatea. Men meent nu dat hij zich inhoudt om vervolgens op de jongste dag die hele lading opkropte woede op de wereld te botvieren door haar brandend te laten vergaan - doch niet alvorens de verlosten in witte bruidsklederen ten hemel zijn gestegen - maar wie zegt... wie zegt me dat dat wáár is?

Ik nodig God uit tot het maken van een verbond. Ik ben het zat, ik wil bewijs. God, formuleer ik in gedachten, straf me, dood me desnoods, maar laat me zien dat U bestaat - amen.
Met mijn ogen op het tegeltje gericht open ik mijn mond.
"Godverdomme", zeg ik, en ik schrik er zo van dat ik er meteen op laat volgen: "zeggen de heidenen."
Dat is tenslotte niet meer dan een feit, dus ik zeg het nog een keer: "Godverdomme zeggen de heidenen."
Laat God zich werkelijk zo makkelijk in het ootje nemen? Er volgt in ieder geval geen enkele respons op mijn vloek en mijn hypocriete afzwakking ervan. Dan maar gewoon recht voor z'n raap:
"Godverdomme."
Geen actie van boven, geen bliksem die me komt verteren zoals dat gebeurde bij de zonen van Eli die vlees uit de tempel stalen, mijns inziens minder erg dan vloeken. En het is ook nog eens een behoorlijk erge vloek; immers vroeg ik God zojuist me te verdoemen en verdoemden moeten branden in de hel.
Nog een keer probeer ik het, maar de ontgoocheling klinkt er al in door, God is van steen en de hemel van koper en dat zal morgen wel niet anders zijn; ik kan in godsnaam maar beter gaan slapen.

dagen die geteld als schapen,

cirkel die zich langzaam sluit ~ je slaapt
nog niet maar het licht is al uit.

en buiten slaat de driekwartsmaat
van nog op rijm te zetten strijd:

you take death to new extremes
in een land dat als een zieke
kinderen en bloed opgeeft.

vechten blijf je nog want sterven
voor de spiegel staat je niet,

maar je vecht nog slechts bij gratie
van de tijd die steeds wat zwaarder
dan jij te verdrijven valt ~

tot je stukloopt als vertalers
op je jamahiriya.

Het is november als ik hem weerzie en het is verbazingwekkend hoe weinig hij veranderd is. Zijn haar is weliswaar grijzer geworden; het is lang niet grijs genoeg om het verstrijken van veertien jaren te rechtvaardigen. Als ik niet met mijn iPhone had lopen pielen waren we elkaar waarschijnlijk prachtig rechtop tegen het lijf gelopen. Nu is het niet meer dan een bijna-botsing tussen mij en een profiel dat ik zelfs vanuit één ooghoek herken. Die bijna-botsing leent zich niet voor het maken van een verontschuldiging, laat staan voor het aanknopen van een gesprek, maar dat is ook nooit mijn bedoeling geweest toen ik deze situatie de afgelopen jaren, voornamelijk voor de grap, zo nu en dan voorsynchroniseerde. Mijn bedoeling was en is nog steeds heel simpel: ik wil naar hem kijken als drinken.

*

Het schoolplein viel grofweg in drie groepen te verdelen: de refo's (de overgrote meerderheid die de identiteit van de scholengemeenschap hoog hield), de moderno's (jongens en meisjes die zich zo dicht mogelijk aanschurkten tegen alles wat niet-reformatorisch was) en de nerds (rare ondoorgrondelijke types die om de een of andere reden van studeren hielden en er ook zo uit zagen). Tussen de refo's en de moderno's ging het er allesbehalve vredelievend aan toe, wat ook niet verwonderlijk was als je in aanmerking nam dat beide groepen -o wereldproblematiek- hun talrijke onderlinge verschillen inzetten als wapen in hun strijd tegen uiteindelijk niets. De nerds daarentegen waren nogal pacifistisch van aard en niet eens omdat ze wereldvrede wilden promoten; ze zagen gewoon geen heil in al die opgefokte toestanden. Zowel de refo's als de moderno's lieten de nerds, zij het om heel verschillende redenen, met rust.
Ik was een nerd en dat was ik met verve. Anders dan veel leeftijdgenoten zette ik me niet af tegen de waslijst ge- en verboden die onze levens regeerden. Ik legde ze onder de loep en speurde net zolang tot ik iets had ontdekt dat zowel voor mijn bevelhebbers als voor mijzelf voldoende aanvaardbaar was. Ik kleurde niet buiten de lijntjes en ik kleurde er evenmin binnen. Ik trok lijntjes over de lijntjes: andermans bevel maar wel mijn kleur. School en kerk schreven me lange rokken voor dus ging ik welgemoed voor extreem lang. Daarbij moet ik bekennen dat ik op mijn manier ook een beetje moderno-gedrag vertoonde aangezien ik heulde met de gothic stijl, maar het waren tenslotte rokken en reken maar dat ze lang waren. Daar was dus niets zinnigs tegen in te brengen en daarbij waren mijn bevelhebbers überhaupt niet zo van de zinnigheden. Zei ik eens iets onderbouwd-kritisch dan stonden die arme gereformeerde leraren al spoedig in hun geestelijke blootje, het klamme zweet in hun ogen. Maar het lag niet in mijn aard ze uit te dagen. Ik had voor mezelf de dingen op een rijtje en vroeg of laat zou mijn tijd wel komen, daar twijfelde ik niet aan. Intussen schreef ik.

Toen gebeurde het dan toch dat een behoorlijk aantal moderno's zich tegen een nerd keerden, te weten: tegen mij. Dat had alles te maken met André, onze objectief beschouwd redelijk goed-uitziende schoolbuschauffeur. De moderno-meisjes uit de hogere klassen, zwaar opgemaakt en jaren ouder dan ik, hingen in hun minirokjes letterlijk om hem heen. Ze hingen tegen zijn stoel, zaten naast het dashboard of op de plek waarop normaliter de strippenkaarten worden afgestempeld en ze kraamden taal uit die niet eens meer dubbelzinnig was te noemen.
Ik was veertien en een nerd. Behalve kijken deed ik helemaal niets. En André keek terug. En tot onbeschrijfelijke woede en frustratie van de moderno-meisjes verkoos hij mij boven hen. En toen was de boot dus aan.

*

Om te glimlachen hoe de tijd opeens vertraagt. De gedachte dat mijn huidige leeftijd het gemiddelde is tussen hoe oud we waren toen we elkaar voor het eerst ontmoetten, probeert voet aan de grond te krijgen maar het lukt hem niet. Het is glimlachtijd zonder meer, tijd voor het soort achterafglimlach als nevel boven een weiland, berustend omdat er niets meer aan de orde is dat goed of fout kan gaan. Een situatie pur sang, haast ondanks zichzelf bestaand en daarom om te glimlachen. Ik glimlach zoals een mens kan glimlachen om overbodigheden, om in de schoot geworpen luxe of om iets onverwacht zachts, een kopje van een kitten. Wollebollezachte situatie en ik draai mijn hoofd uiterst langzaam mee met de tijd. Hij loopt door en ik constateer vaag dat ik na mijn zestiende nog centimeters gegroeid moet zijn; we zijn nagenoeg even lang.
De handelingen zijn nog identiek, hij gaat zitten, groet de mensen. Ik slenter zijn kant op. Pas over vijf minuten moet ik iets, nu ben ik vogelvrij.
Ik observeer hem van jewelste, geen te constateren feit dat me ontgaat. Hij bladert in een krant, nieuwe mensen krijgen een nauwelijkse groet. Toch iets veranderd lijkt hij nu, in zijn nieuw aangemeten vorm van groeten. Heeft hij nog iets om alert op te zijn, zoals hij alert was op mij, op waar ik was, wat ik deed, had, wilde, moest, voelde en waar ik een teveel of juist een gebrek aan had, dat vraag ik me nu af.

Met het lot is het volgende aan de hand: het is slechts te tarten zolang er iets van afhangt, zolang de kans bestaat dat de situatie een bepaalde, veelal onvoorspelbare richting op schiet als je iets doet of juist nalaat te doen. Ook dat is nu niet aan de orde. Dat bedenk ik me nu, nieuwe reden tot glimlach. Ik tart het lot dus genendeels als ik me naar zijn deur begeef waarboven Zonnehoeve staat.
"Hoi!" zeg ik en het klinkt als een typische happy-hippie-hoi; ik ben er onmiddellijk tevreden over.
"Hoi", zegt hij ook, nog steeds grotendeels in de krant.
"Ga je naar de Zonnehoeve?" vraag ik.
"Ja", zegt hij.
"Ik ga niet naar de Zonnehoeve", zeg ik met een knipoog.
Hij kijkt me aan met godbetert nog steeds dezelfde saffierblauwe ogen, trekt dan zijn wenkbrauwen op zoals hij dat pleegde te doen als ik in een van mijn ondefinieerbare stemmingen verkeerde en hij geen idee had wat hij met me moest aanvangen.
Geen teken van herkenning en ik neem het hem niet kwalijk. Naar het leven toegroeien gaat immers met veel meer verandering gepaard dan het er langzaam bij vandaan drijven, of in ieder geval is er dan nog geen volgroeidheid waaraan gerefereerd kan worden.
Ik steek mijn hand op voor er zijnerzijds verwarring kan ontstaan.
"Heb een fijne dag!" kwinkeleer ik, foeilelijk anglicistisch taalgebruik natuurlijk maar dat deert me niet.

In de bus, mijn eigen bus voor dit moment, maak ik het mezelf haast bourgondisch gemakkelijk. Ik rek me uit als een kat in het allesbehalve nauw, ongegeneerd, omdat ik het me kan permitteren, omdat ik me goedbeschouwd alles kan permitteren, omdat ik me aan de meest verkiesbare kant des levens ooit bevind en omdat ik alle tijd van de wereld heb om André Hilbrink voor de voeten te lopen, mocht ik dat willen.  

De dag waarop ik levenslang krijg is grauw. In huis is het kil, niet alleen omdat het zomer noch winter is; ook omdat papa na een hoop lelijke woorden weer eens is weggescheurd in de LL-93-JX. Dat is inmiddels al een paar uur geleden. Mama is in de keuken, ze strijkt de was. Ik ben in de kamer en ik geloof dat ik me verveel. Nergens zin in, niks is leuk. Ik wou dat ik kon huilen want verdriet is beter dan verveling, maar dat wil niet lukken. Eén grote kille bedoening is het en ik moet maar zien hoe ik mijn draai er in vind. En die vind ik dus totaal niet vandaag.
Ik pak een kussen. Het is een walgelijk, oerlelijk ding, zeegroen met rare bruine en zwarte motieven die nergens naar lijken en die ik nooit ergens in herken. Een weerbarstig ding bovendien, niet eens lekker zacht. We hebben hem ook in het bruin met grijs en zwart maar dat kussen is zo mogelijk nog lelijker.
Weet je, nu ik er zo over nadenk zijn er eigenlijk een heleboel lelijke dingen in ons huis. Stomme dure spullen zoals glazen en vazen waar je niet aan mag komen want stel je eens voor dat ze stuk gaan, dan heb je de poppen aan 't dansen. Stom bruin leren bankstel dat ook al zo duur was dus wee je gebeente als je met je voeten tegen het leer aan komt. Stom bruin bankstel kraakt bovendien voortdurend, papa en mama mopperen er allebei op. Er zijn allerlei smeerseltjes aan te pas gekomen om de kraak eruit te krijgen maar de kraak blijft erin.
En wat hebben we nog meer, schemerlampen met kalfsleren kappen, er staat een grote naast de Grote Bank. Zo groot als dat ding is, zo makkelijk flikkert hij om. Voor dat omflikkeren is Marleentje nog vaker verantwoordelijk dan ik, maar omdat zij klein is en ik al groot krijgt zij er natuurlijk minder hard van langs.
De Grote Bank noemde ik dus al, die heet zo omdat hij groot is. Tegenover hem, echt een vreselijk eind bij hem vandaan, staat de Kleine Bank, die is één zitplaats kleiner. Daartussen staat de Lange Tafel, die is zo lang dat je, met name op verjaardagen, bijna moet schreeuwen als je vanaf de Grote Bank iets wilt zeggen tegen iemand die op de Kleine Bank zit. Boven de Lange Tafel hangt een lamp met zes lampenkapjes, allemaal van kalfsleer en met koperen uitsteeksels waar elke week wel iemand z'n kop tegen stoot. Stoten lukt ook goed tegen de asbak-op-standaard met de rare krullen. Het ding heeft gewoon te grote voeten, te lange tenen of weet ik veel wat, je valt er ieder moment over en dan maakt dat ding een ontzettende klereherrie tegen de plavuizen. Hij doet ook nog niet eens dienst als asbak, hij staat er gewoon voor de sier. Als ik me ooit eens ongelofelijk verveel, nog veel erger dan nu, zal ik een lijst maken met daarop alle dingen in ons huis die er alleen maar zijn voor de sier. Nooit ergens een huis gezien met zoveel voor de siere spullen. Praat me alleen al niet van de borden die werkelijk overal hangen en staan, stomweg voor de sier. Eentje heb ik er kapot geschopt toen ik handstand tegen de muur deed. Papa was woest en vertelde me dat dat bord 175 gulden heeft gekost. Dat vond ik stiekem nogal dwaas, wie koopt er in vredesnaam nou zulke dure borden, en dan ook nog eens alleen maar voor de sier. Maar goed, het ding was aan gruzels en ik kreeg op m'n falie. Er hangt daar nu een ander bord en de borden die op de reling boven de keukenkastjes staan, staan nu wat verder uit elkaar, het valt niet eens echt op.
Het glasservies is een verhaal apart. Het staat in de vitrinekast in de kamer. Het staat daar voortdurend geen moer uit te vreten tot er weer drie maanden van het jaar voorbij zijn en het hele spul moet worden afgewassen, tegen het stof! Al vier keer heb ik moeten afdrogen, een afgrijselijke klus. Want het zijn geen normale glazen, glaasjes, schotels, schoteltjes, vazen en vaasjes, er zit een allerafschuwelijkst fruitmotief in met miljoenen kuiltjes waar elk belletje afwasmiddelschuim zich in vastvreet, onmogelijk om af te drogen dus! (en blazen mag ik niet). Er gaan dan doorgaans wel vier of vijf theedoeken doorheen, allemaal zeiknat vanwege dat verfoeilijke glasservies-met-fruitmotief.

Goed, nu heb ik een hele lading nare dingen gezegd over ons huis en de situatie is nog steeds niet verbeterd, ik ben nog steeds strontchagrijnig. Ik merk dat ik er in de verte zelfs een beetje wanhopig van begin te worden. Ik knijp in het stomme stomme stomme rotkussen en ga er mee achter de Kleine Bank liggen. Gewoon op een hoopje op het kussen, bekijk het allemaal maar want ik vind het allemaal niet leuk meer. En dan moet ik opeens toch huilen. Niet normaal hoe ik opeens moet huilen. Het wil niet meer stoppen en ik doe er ook helemaal mijn best niet voor; eigenlijk is het niet eens vervelend om de hele boel er eens flink uit te brullen.
Mama komt kijken wat er is.
"Wat is er toch", vraagt ze, "waarom moet je zo huilen", en ik blijf maar huilen. Er wil geen woord uit, ik huil me helemaal overstuur.
"Wat is er toch", blijft mama maar vragen, "vertel me nou eens wat er is."
Niks te vertellen, wat moet ik zeggen? Dat de situatie ernaar was, want die was er maar al te zeer naar, voor wie zou willen is er hier in huis eigenlijk altijd wel een reden voor minstens een paar uur janken. Tegelijkertijd is er niets concreets, geen directe aanleiding voor mijn gehuil, dus wat kan ik meer zeggen dan "er is niks"?
Maar daar neemt mama geen genoegen mee. Ze gaat zelfs naar de keuken om de stekker van het strijkijzer uit het stopcontact te halen zodat ze zich helemaal aan mij en mijn gehuil kan wijden.
"Er is niks", zeg ik nog maar een keer, "ik moest gewoon huilen, zomaar. Er is niks."
"Natuurlijk is er wel iets", zegt mama. "Niemand huilt zomaar om niks, dus vertel nu maar wat er is."
"Er is echt niks. Ik moest gewoon huilen."
"Dat maak je mij niet wijs. Ik wil NU weten wat er met je is, vooruit!"
Het dringt tot me door dat ik ergens mee moet komen. Hoofdpijn, buikpijn, ander soort pijn? Nee, ik heb nog nooit gehuild vanwege pijn en bovendien moet ik dan vast naar de dokter die uiteraard meteen door heeft dat ik de kluit belazer. Wat dan, wat? Er wil me maar niks te binnen schieten terwijl mama steeds luider aandringt op een bekentenis, welke dan ook! En dan rest me nog maar één ding, één ding waar je nooit genoeg om kunt huilen omdat zelfs al het water van de zee ze niet kan wegwassen:
"Ik moest huilen om mijn zonden."

"Och kind toch."
Mama is opeens heel lief voor me, ze knuffelt me.
"Och kind toch, lief kind van me toch, bijzonder kind dat je er bent."
Dat blijft ze maar zeggen.
En zo jong als ik ben, weet ik dat ik zojuist mijn doodvonnis heb getekend. Want over zoiets lieg je niet. Dat doe je gewoon niet. Zelfs de grootste schurk doet dat niet.

Slechter dan dit is niet mogelijk.

Slechter dan ik heb je ze niet.

Daar ben ik van overtuigd, meer dan van wat dan ook.

We hebben een nieuwe dominee. Hij heet: dominee Verheijst. Niemand in ons dorp heet zo, maar hij komt dan ook helemaal uit Zeeland.
"Dominee Verheijst lust geen rijst", zingen de jongens uit mijn klas na een paar dagen al op het schoolplein. Dat is natuurlijk onzin, maar ik vind het ook wel een beetje stoer als je zoiets durft, grapjes maken over de dominee. In mijn dagdromen ben ik ook behoorlijk stoer. Maar ik steek zelfs dan toch maar liever niet de draak met de dominee want ik vermoed dat dat wel eens spotten kan zijn, en met spotters loopt het immers niet goed af; die moeten naar de hel.

Tot voor kort hadden wij dominee Stegeman. Die is nu met emeritaat. Ik heb dat woord goed onthouden en in mijn hoofd bewaard bij alle andere moeilijke woorden die ik al ken. Als ik alleen ben, zeg ik ze soms zomaar zacht voor me uit. Dat is een opwindende ervaring, zoveel moeilijke woorden uit mijn mond. Ik denk dat dat komt omdat ik ze nooit hardop durf te zeggen als er andere mensen bij zijn.
Eigenlijk vond ik dominee Stegeman niet veel aan. Hij praatte langzaam en veel op dezelfde toon, en wat hij zei was ook nog eens moeilijk te onthouden. Als mama me na de kerkdienst steevast vroeg waar de dominee over had gepreekt, kon ik vaak hooguit zeggen: "over Mozes", "over David", of "over Jezus en de blinde man".
"Weet je echt niet meer?", vroeg mama dan en soms werd ze een beetje boos. Raar genoeg was dat inderdaad zo, al begreep ik zelf ook niet waarom ik niet meer te vertellen had, want ik had toch een heleboel woorden gehoord. Maar wat dominee Stegeman anderhalf uur lang stond te verkondigen was gewoon onmogelijk samen te vatten, hoezeer ik mijn best ook deed, en letterlijk herhalen ging al evenmin.

Dominee Verheijst is heel anders dan dominee Stegeman. Ik zit soms zomaar een hele tijd na te denken over dominee Verheijst. Over hoe hij praat, langzaam of snel, hard of zacht, dreigend of troostend, of als hij dat ene doet met zijn stem, dat ene waar ik geen woord voor weet.
Ik zal proberen uit te leggen hoe dat gaat. Het is daarbij belangrijk om te weten wat ik heb ontdekt over woorden. Woorden zijn namelijk niet rood, zwart, geel, blauw of iets daar tussenin, ook al lijkt het soms van wel. Woorden zijn blank, doorzichtig. Het is de toon waarop ze worden uitgesproken die ze een kleur geeft. Zo zit het, dat is de waarheid van de woorden.

Ik praat daar met niemand over maar het verklaart ongeveer alles om me heen. Mama bijvoorbeeld. Die heeft er een handje van om te praten met een randje. Gele woorden met een zwart randje, witte woorden met een rood. Je hoort het vaak niet eens maar je voelt het wel, en dat is natuurlijk ook haar bedoeling. Papa is wat dat betreft het tegenovergestelde. Als hij zwarte woorden uitspreekt -en dat doet hij nogal vaak-, schrijft hij er bij wijze van spreke ook nog eens het woord 'zwart' onder. Totaal overbodig, maar het is in ieder geval duidelijk en dat kan ik van mama's woorden niet zeggen. Die hebben randjes, dubbele bodems, vleugjes, zweempjes en weet ik veel wat meer.

Maar zo gaat het dus met dominee Verheijst: we zitten in de kerk en hij strooit vanaf de kansel met alle kleuren van de regenboog. Felle kleuren zijn het, stuk voor stuk. Want dat is ook zoiets; ik heb gemerkt dat er al met al nogal veel in vage kleuren wordt gepraat. Er passeren een heleboel woorden en je hoort ze ook allemaal wel, maar ze raken je nergens. Je hoofd komt er niet door in actie en je raakt er ook niet door in een andere stemming, daar zijn die woorden gewoon veel te vaag voor. Volgens dominee Stegeman is dat te wijten aan een 'stenen hart' dat nog niet door de Heere God tot 'vlees' is gemaakt en dat mag allemaal zo zijn; neemt niet weg dat hij ook wel eens wat meer zijn best had mogen doen om kleuriger te spreken.
Dominee Verheijst doet veel met rood en dat vinden de mensen interessant. Je merkt het gewoon; er wordt minder gefriemeld en gesnoept. Het is niet mis hoor, die boodschap van dominee Verheijst; hel en verdoemenis voor allen die op zo een grote zaligheid geen acht slaan, die Jezus nog dagelijks kruisigen met hun wereldgelijkvormige daden en gedachten; wee hen!, want al wat hen wacht is de buitenste duisternis waar wening zal zijn en knersing der tanden, waar de worm niet sterft en het vuur der wroeging niet zal worden uitgeblust.
Het boeit de mensen. De mensen zijn stil, maar nog stiller zijn ze als ook dominee Verheijst bijna stil is. Zijn stem is weinig meer dan een snik en zijn woorden hebben de kleur van een traan als hij spreekt over 'de tere gemeenschap met God'. "Gods verborgen omgang vinden zielen waar Zijn vrees in woont", zegt hij dan en zijn stem klinkt alsof hij er tussendoor huilt. (Met het woord 'vinden' in die zin kan ik trouwens meteen al niet uit de voeten; ik weet niet precies wat er mis mee is maar het klinkt raar.) Als hij zo praat, dominee Verheijst, dan raken zijn woorden niet langer de angst, de wanhoop, de weerstand of het ongeloof in de mensen; dan raken ze de plek waar de tranen zitten. Veel mensen, vooral vrouwen maar ook wel mannen, beginnen tijdens de preken van dominee Verheijst spontaan te huilen. Als hij praat over 'het zalige volk dat het geklank kent' lijkt het net of er opeens een klein beetje hemel in de kerk is. De hele atmosfeer krijgt iets bovenaards, iets dat te onbegrijpelijk is voor het alledaagse, en als hij ons een blik gunt op de zielen onder het altaar die om gerechtigheid smeken en vervolgens door God Zelf lange witte klederen aangereikt krijgen, raakt men massaal bevangen door een allesomvattend heimwee naar verlossing van het aardse leven.
Ik kan die ontroering begrijpen. Sterker nog, tegen wil en dank maak ik er deel van uit. Diep in me, direct grenzend aan plek waar de tranen zitten, zit namelijk een levensgroot verlangen naar iets dat groter is dan ik zelf en dominee Verheijst is de enige ter wereld die er zijn vinger op weet te leggen. Als hij dat doet komen er onherroepelijk tranen, daar kan ik niks aan doen. Tot nog toe heb ik één keer echt gehuild in de kerk. Dat vond ik vervolgens behoorlijk gênant, temeer omdat ik zag dat er toen net een ouderling naar me keek.

En soms is er ook een soort schaamte. Hoe God mensen bekeert, hoe Hij ze laat worstelen aan Zijn genadetroon tot ze de wanhoop nabij zijn, ik wil het weten en tegelijkertijd wil ik mijn innerlijke hoofd afwenden. Het is bijna net zo intiem als... kijken naar mensen die zoenen. Het lukt dan niet om de andere kant op te kijken maar op hetzelfde moment weet je dat het brutaal is om te gaan staan koekeloeren omdat het iemands privé-gebeuren betreft. En ik bloos bij die gedachte, want de mensen die ik heb zien zoenen waren mensen op terrasjes of mensen voor de ingang van het café, wereldse mensen dus, en dat ik er door gefascineerd raakte, maakte me op dat moment vast ook een beetje werelds. Ik heb God daarvoor uiteraard om vergeving gevraagd.

Dominee Verheijst heeft een uitgesproken voorkeur voor het boek Openbaring. Minstens eenmaal per week bedelft hij ons onder de oordelen die de aarde in haar eindtijd -onze tijd- zullen treffen.
Het is een klamme zondagmiddag, iets na vieren. Het daglicht valt gedempt door de hoge ramen. Ze zijn beslagen door de adem van tweeduizend mensen en laten het licht ietwat groenig door. Om de een of andere reden is me dat nooit eerder opgevallen en ik vind het opeens beangstigend, alsof er iets sinisters te gebeuren staat.
De stem van dominee Verheijst davert door de kerk als hij de derde engel laat spreken: "Indien iemand het beest aanbidt en zijn beeld, en ontvangt het merkteken aan zijn voorhoofd of aan zijn hand, die zal ook drinken uit de wijn van de toorn Gods, die ongemengd ingeschonken is in de drinkbeker van Zijn toorn, en hij zal gepijnigd worden met vuur en sulfer voor de heilige engelen en voor het Lam, en de rook van hun pijniging gaat op in alle eeuwigheid, en zij hebben geen rust, dag en nacht!"
Op dat moment klinkt er een kreet. Rechts van ons staat een man op.
"Help me toch, help me toch!" roept hij terwijl hij over het gangpad naar de preekstoel loopt.
Mijn hart begint de bonzen van schrik. Het lijkt erop dat de man naar de dominee wil gaan, maar dat kan toch niet, dat mag toch helemaal niet?
Maar daar is de koster al, samen met een ouderling, en ze pakken de nu snikkende man ieder bij een arm en leiden hem naar de consistorie. Ik zie nog net dat het de vader van Gea is.
Het is heel stil in de kerk. Dominee Verheijst is niet in staat om verder te gaan met de preek. Ook mama moet huilen. Uiteindelijk stelt de dominee voor om een psalm te gaan zingen en dat blijkt een goed idee; even uit volle borst meegalmen geeft ons allemaal weer wat lucht.

Met z'n tweeën komen ze hem brengen: de grootste plantenbak die ik ooit heb gezien. Net als de meubels in ons huis is hij van eikenhout en er staan drie enorme planten in: een ficus met aan weerszijden een dieffenbachia. Nog niet zo lang geleden heeft papa me voorgedaan hoe je dat woord schrijft. Dat was nadat ik onder een tekening 'difenbagijaa' had geschreven. Papa houdt niet van fouten. Hij houdt wel heel veel van planten en bomen en dankzij hem ken ik meer plantennamen dan alle kinderen uit mijn klas bij elkaar. Niet dat ik dat ooit laat merken; ik zou dan immers alleen maar een rood hoofd krijgen en dat is raar.
De plantenbak staat al in de gang als blijkt dat hij de bocht bij de trap niet haalt. Er zit dus niets anders op dan het ding weer naar buiten te dragen en het via de achterdeur te proberen. Ik zie dat mama er een beetje zenuwachtig van wordt, van dat gesul met de plantenbak. Voor de planten is het ook niet leuk, ze schudden van jewelste. Ik neem me voor om, zodra ik alleen met ze ben, zachtjes tegen ze praten, daar kalmeren ze van.
De mannen dragen de plantenbak via de bijkeuken en de keuken de kamer in. Daar zetten ze hem neer op de plek die papa hen wijst.
"Nee, iets meer deze kant op", zegt hij als de bak eindelijk staat.
"Wat maakt dat nou uit Jan", zegt mama, "je kunt hem straks toch nog verplaatsen als je wilt."
"Ze kunnen hem toch net zo goed meteen neerzetten waar ik hem wil hebben, wat is dat nou voor een onzin", zegt papa. "Waar slaat het op om hem nu neer te zetten en er straks weer mee te gaan sjouwen? Doe het dan ook maar gewoon in een keer goed!"
Zijn stem schiet de hoogte in. Zullen ze ruzie gaan maken met die mannen er bij? Dat is toch niet netjes? Netjes zijn is namelijk erg belangrijk. Dat vindt mama, maar dat vindt papa nog veel meer. Hij is degene die erop staat dat wij netjes Nederlands praten en niet 'plat' zoals ze dat bij vrijwel alle andere kinderen uit mijn klas thuis doen.
Intussen lijkt het allemaal mee te vallen. Mama houdt haar mond zodat papa ook niets meer te zeggen heeft. Ik voel dat mama verdrietig is.
De mannen gaan weg. We blijven in de kamer staan. Het is een beetje een rare toestand. We hebben een mooie nieuwe plantenbak met mooie grote planten en niemand kijkt blij.

In de keuken begint Marleentje te huilen. Daarbij beweegt ze haar lijfje zo hard dat de kinderstoel er van kraakt. Aan de manier van huilen weet ik al precies wat er gaat gebeuren. Het duurt inderdaad niet lang of ze begint te hoesten en te kokhalzen en dan hoor ik haar overgeven.
Marleentje moet erg vaak overgeven, soms wel drie keer per dag. Ze eet ook verschrikkelijk slecht. Er zijn wel honderd verschillende spelletjes nodig om er wat in te krijgen. Mama kan er niet goed tegen, ze is er zelfs al een keer met dokter Dijkstra over gaan praten.
"Allemaal aandachttrekkerij", zei die, en dat Marleentje er vanzelf overheen groeit. Dat laatste hoop ik dan maar. Ik ben nog niet vergeten hoe vaak mama moest huilen toen ze in verwachting was van Marleentje. Dan had ze weer ruzie gehad met papa of het was al heel laat en hij was nog steeds niet thuis.
"Het is jouw schuld als dit kind helemaal niet goed is!" riep ze op een keer naar hem en dat maakte me bang. Het zou dus best kunnen dat Marleentje zo veel overgeeft omdat ze niet goed is. Al denk ik ook wel eens dat ze gewoon niet kan eten door de spanning en de ruzie. Dat zou ik me in ieder geval goed kunnen voorstellen.
Ik ga naar de keuken en pak een doek om het op te ruimen. Ik ben er verschrikkelijk vies van maar het laten liggen is ook geen optie. En mama is verdrietig, die moet ik er niet mee lastig vallen.

Ik vind Marleentje heel mooi. Ze heeft zachte, goudblonde haren en grote bruine ogen. Papa en mama hebben ook bruine ogen, ik ben de enige met grijze. Die heb ik van opa Mouw, zegt papa altijd. Trouwe ogen, zegt hij wel eens, en ook: goeiige ogen. Wat goeiig precies betekent weet ik niet, maar het klinkt een beetje als iets zieligs en daarom vind ik het niet zo'n fijn woord.
Als ik mijn babyboek bekijk, zie ik dat ik toen ik twee was lang niet zo'n mooi kindje was als Marleentje nu. Vooral mijn haar was raar, het zat nooit mooi glad maar altijd in gekke stugge plukken. Toen het wat voller werd, ging het krullen en daarom heet ik papa's krullenbol, daar ben ik wel blij mee. Maar zo zacht en engelachtig als Marleentjes haar is het nooit geweest. Zij lijkt daarom veel meer op een meisje dan ik.

De volgende middag komt mama op school. De bel is nog niet eens gegaan maar zij mag al naar binnen. Ze gaat juffrouw Bos vertellen dat papa geen werk meer heeft. Juffrouw Bos weet al dat papa al een hele tijd ziek is. Hij was overspannen geworden omdat hij alles te goed wilde doen en daardoor ging het fout, heeft mama me uitgelegd, en ze zei ook dat hij het veel te druk had. Ik heb dat zelf een keer gezien. Toen we in de stad waren, gingen we naar zijn kantoor. Hij wist niet dat we kwamen en volgens mij vond hij het ook niet leuk want hij wilde niet eens met ons praten. Mama zei toen tegen me dat papa het heel erg druk had en dat geloofde ik ook wel want er lagen heel veel papieren op zijn bureau. Maar hij had best even "hallo" kunnen zeggen, voor zo'n woordje heb je immers maar een paar tellen nodig, misschien zelfs maar één. We gingen toen dus maar gauw weer weg.
In de klas geeft juffrouw Bos me zomaar een aai over mijn hoofd. Ik schrik er van. Ze weet nu natuurlijk dat papa geen werk meer heeft en ik denk dat ze me wil troosten. Maar ik weet zeker dat mama verdrietiger is dan ik; juffrouw Bos kan dus beter mama gaan troosten.

Tijdens het kringgesprek vertel ik van de plantenbak. Dat we die van papa's werk hebben gekregen omdat hij daar weg moest, omdat hij nog steeds ziek is. Ik vertel dat de plantenbak niet door de gang paste vanwege de trap. Geen van de kinderen reageert erop en dan bedenk ik dat het eigenlijk ook niet zo'n interessant verhaal is.  

Met de wielrenners op de Uddelerweg had ik een bijzondere band. In de winter zag je ze zelden en dat was ook niet meer dan normaal. Op winterzondagen zag je, behalve mensen zoals wij, überhaupt niemand op de Uddelerweg. De beide tankstations die op veel minder dan een steenworp afstand van elkaar verwijderd lagen, zaten dicht en van tanken per pinpas was nog geen sprake. Het zou me trouwens verbazen als dat daar inmiddels wel het geval is. Heel af en toe stond daar iemand, uiteraard niet 'van hier', een beetje hulpeloos naast zijn bij te vullen auto. Eén blik op ons moet diegene ongetwijfeld het een en ander hebben verduidelijkt.
Maar werden de dagen langer en warmer dan daagden ze weer op. Vaak in groepen van minstens twintig ruisten ze voorbij, soms voorafgegaan of gevolgd door twee of drie enkelingen. Natuurlijk werkte dat groepsverband bravoureverhogend waar het het maken van opmerkingen aan ons adres betrof, en die opmerkingen golden vrijwel altijd onze hoeden. Ook wel onze lange rokken maar toch vooral onze hoeden, want met name in de zomer wilde het nog wel eens lukken om er in een lange doch redelijk vlot ogende rok niet veel anders uit te zien dan een willekeurige wereldlinge.

De hoeden waren echter een bezienswaardigheid. Je had vrouwen en meisjes die hun hoed tot de drempel in de hand hielden, of nog erger, meenamen in een plastic zak. Dan zaten ze naderhand namelijk opgescheept met die plastic zak die steevast niet in hun tasje bleek te passen en die ze daarom ergens naast zich propten, waar hij net zo lang lag te kraken tot hij een formaat had bereikt waarin hij uitgekraakt was. Ik vond het sowieso iets schijnheiligs hebben. Ben je overtuigd van het feit dat een vrouw 'een macht op het hoofd' dient te hebben 'om der engelen wil', geef dan ook ongeacht de omstandigheden blijk van deze overtuiging.
Maar ik moet toegeven dat er ook een andere reden was waarom ik niet met de hoed in de hand door het dorp ging. Zo aan het begin van mijn puberteit had ik ontdekt dat ik over een vrij goed hoedenhoofd blijk te beschikken. Een hoed, pet of baret deden iets positiefs met mijn gezicht en gecombineerd met de juiste blik in mijn ogen kon ik er zonder gevoelens van ongemak mee over straat. Nog steeds behoren hoofddeksels om die reden tot mijn favoriete accessoires.

De wielrenners dus met hun gelach en hun opmerkingen die overigens vrijwel nooit volledig verstaanbaar waren, ik acht het niet onwaarschijnlijk dat ze massaal de zonde tegen de Heilige Geest begingen. Met die specifieke zonde was iets speciaals aan de hand. Het fijne ervan heb ik nooit helemaal kunnen vatten maar dat geldt voor vele geloofszaken; wellicht is het zelfs de kern van wat geloven heet. In ieder geval is het te vergelijken met het feit dat iemand die in staat is verbaal te beweren stom te zijn, onomstotelijk niet stom is. Ofwel, wie nog capabel is zich af te vragen of hij al dan niet de zonde tegen de Heilige Geest heeft begaan, heeft deze zonde tot nog toe definitief niet begaan. Degenen die deze zonde op hun kerfstok hebben, zo werd me verteld, stellen zichzelf deze vraag namelijk nooit, dat is simpelweg onmogelijk. Of, mocht die vraag onverhoopt toch hun gedachtegang kruisen, dan doen ze hem af als irrelevant en faliekante onzin. Een andere en in het geval van de wielrenners heel plausibele optie is dat de betreffende zondaren nog nooit van de zonde tegen de Heilige Geest hebben gehoord. Niettemin lachten ze dus om ons of riepen ze iets spottends, en daarmee raakten ze precies het hart van deze zonde: het willens en wetens ridiculiseren van iets God-gerelateerds. Voor dezulken geen verlossing in der eeuwigheid - en krom genoeg zag het er uit als een zegen dat ze zich daar in de verste verte niet van bewust leken.

De wielrenners bleven niet onopgemerkt. Daar zorgden ze overigens zelf wel voor; flink joelen voor de deuren van de kerk leek hun ultieme vorm van vermaak. Dat was dan weer voer voor onze dominee; niet zelden droeg hij de wielrenners, die immers zonder God en daarom zonder hoop door het leven gingen, op aan de genadetroon, opdat hun ogen geopend mochten worden zoals de ogen van Saulus van Tarsus op weg naar Damascus.
Maar intussen heb ik nog steeds mijn band met deze wielrenners niet verklaard. Ik had namelijk meer met hen gemeen dan ze ooit voor mogelijk konden houden, en het was mijn missie om ze daar op de een of andere manier van te overtuigen. Om te beginnen leek oogcontact me het meest effectief, dus lonkte ik naar ze vanonder de rand van mijn hoed. Ja heus, het woord lonken beschrijft het best wat ik daar als jong meisje liep te doen. Vanuit mijn ooghoeken gluurde ik naar een wielrenner met een blik die, naar ik hoopte, zei: 'don't mess with this girl, wij weten beiden immers waar Abraham de mosterd haalt', hoewel dat een uitdrukking was die ik om voor de hand liggende redenen bij uitstek diende te vermijden.
Dat weten bestond uit dat wat in mijn geheugen opgeslagen lag doch daar geenszins opgeslagen diende te liggen. Het waren de gloriejaren van de Break-Out! en als het even kon, kocht ik dat blad op vrijdagmiddag in de winkel van Jongetjes. Als een volleerd crimineel kreeg ik het vervolgens voor elkaar om de nieuwste Break-Out! en soms ook nog de Hitkrant half onder mijn hemd, half in mijn onderbroek te proppen en zo ongezien naar mijn slaapkamer te transporteren. Daar las ik alles over de huidige top-40, de hotste artiesten en de coolste looks. Ik legde in geheimschrift lijsten aan van wat ik mijns inziens moest weten om goedgeïnformeerd in het hiernamaals te belanden, in de wereld waarin ik heden ten dage leef - maar geloof me, de kennis van de hitlijsten waarover ik halverwege de jaren negentig beschikte heb ik nooit meer kunnen evenaren.

Ik wilde hun aandacht trekken. Ik wilde dat ze me zagen zoals ik werkelijk was. Gezien worden zoals ik was, was in die tijd haast van overlevingsbelang; het moeten verbergen van mijn ware identiteit bezorgde me vreetbuien, grondige zelfhaat en steeds aaneengeslotener depressies. Als ze passeerden in hun fietsbroekjes en met ruisende wielen, rechtte ik mijn rug en gaf ik mijn passen iets verends zodat mijn toen nog lange haren dansten. En natuurlijk was geen van hen op hun racefiets gestapt om het hart van een pubermeisje-met-hoed te doorgronden. Ik wist dat en ik zag onder ogen dat mijn blikken, tred en dansende haren finaal hun doel misten. Toch voorzagen de wielrenners in de eeuwenoude behoefte van het zich willen conformeren, het zich willen spiegelen aan gelijkgezinden, een behoefte die tijdens de puberteit nu eenmaal nadrukkelijk aanwezig is. Tot op de dag van vandaag ben ik de wielrenners daarom dankbaar voor hun aanwezigheid.

Vanzelfsprekend had ik me kunnen verzetten zoals men van oudsher verzet pleegt tegen alles wat naar radicaliteit zweemt. Ook in onze gemeenschap bestond een kleine kern van zich verzettende vrouwelijke leeftijdsgenoten. Ze zochten grenzen op, waren luidruchtig, dronken bier op zaterdagavond en droegen op zondag nadrukkelijk make-up en een zo kort mogelijk rok. In mijn ogen was hun verzet echter gespeend van elke vorm van intelligentie en om die reden sprak het me niet aan. Ondanks alles kon ik me vinden in het bijbelgedeelte dat zegt: 'niet door kracht, noch door geweld, maar door de geest zal het geschieden.'
En zo is het, niet eens zo heel veel later, ook gebeurd.

eerlijk gezegd: veel liever dan jou

zie ik hem die je dit koude

kunstje heeft geleerd. het kan

niet anders of hij is een dader
van formaat. god sta hem bij.
maar jij, je schijnt nog bij

de pinken want je pretendeert
verdriet zoals, nietwaar, hij
wat hij liefde noemde deed.

(en kijk, het woord portiek
kleeft aan je gympen, je moet
er onlangs nog zijn ingestapt.)

weet je meisje, thuisgekomen
zal ik helemaal voor niets
een wijsje onder je zetten:

slaapplaats gezocht rhapsody
(of: wie de tekst gelooft is gek
en hij, nietwaar, maar lachen)

ach kijk, je gaat al weg. het was
wel te verwachten dat je humor
niet meer snapt. ik laat je

gaan en blijf, hautain haast,  
nog wat talmen in de nawalm
van je ongewassen sorry.

*

vaag het spoor dat nagelaten
op haar lichaam, in haar schoot
waar een schuitje schipbreuk leed

vager nog en magerder
wat ze in haar kleren draagt
in de wind te luisteren legt

waar het fluistert en het fluisteren
naar de oppervlakte welt
zoals soms bijna een naam

*

als de hoofdverdachte nadert
gaat ze in de houding staan
brengt hem trouw de driemaandsgroet

zeven slaapgebedjes later
toont hij haar wat hij verzet:
flessen vol van 't volste recht

*

en alleen de wind flankeerde
wat verdween tussen het gras

zacht en net zo lastig als
haar lichaam te traceren

8 februari 2011

"Maar ze hebben in oktober hebben ze de hele zaak al inhoudelijk behandeld."

(RTL Nieuws-correspondent inzake het Wilders-proces, 7 februari 2011)

"En toen is ze de hele avond is ze bij me geweest."

(vrouw van middelbare leeftijd in de trein, december 2010)

"De winst is ten opzichte van vorig jaar is de winst nagenoeg gelijk gebleven."

(manager van niet nader te noemen beveiligingsbedrijf, januari 2011)

Enkele voorbeelden van een zeer eigenaardige vorm van palilalie die ik een aantal maanden geleden voor het eerst opmerkte en waaraan ik me exact even lang erger - maar terwijl men er steeds massaler aan lijkt te gaan lijden, heb ik tot op heden nog geen enkele mede-ergeraar gevonden.
Een kritisch oor wees uit dat deze manier van zinsformuleren niets te maken heeft met iemands sekse, leeftijd, gesprekspartner dan wel toehoorders of met zijn of haar sociale en economische omstandigheden, voor zover ik die laatste aan de hand van iemands uiterlijke verschijning kon beoordelen. Alleen kinderen lijken er vooralsnog niet mee behept.

Automatisch dient zich de waarom-vraag aan. Waarom ziet men zich steeds vaker genoodzaakt om een zojuist uitgesproken zinsdeel in veelal omgekeerde volgorde te herhalen?
Ik overwoog een aantal mogelijkheden.

1. Iemand herhaalt zichzelf ter verduidelijking aan de ander, bang als hij is dat de ander in deze hectische tijden na pakweg twee seconden al weer is vergeten waar de een het over heeft.
Dit lijkt me evenwel niet waarschijnlijk, aangezien ik dergelijke uitbarstingen van preventieve medemenselijkheid op geen enkel ander vlak in de maatschappij heb kunnen ontwaren.

2. Iemand herhaalt zichzelf om te voorkomen dat hij de draad van zijn eigen zin kwijtraakt.

Tenzij men nogal overspannen is, over geen enkel zelfvertrouwen beschikt en/of bij zichzelf een latente vorm van dementie heeft ontdekt, lijkt me dit eveneens niet waarschijnlijk. Bovendien voldeden de hierboven geciteerde personen op het eerste gezicht in de verste verte niet aan deze criteria.

3. Iemand herhaalt zichzelf om stiltes te voorkomen dan wel om meer geluid te kunnen produceren dan nodig is voor wat men eigenlijk wil zeggen.
Ik ben geneigd te geloven dat dit een reden zou kunnen zijn, weliswaar een reden waarvan men zich nog collectief bewust moet worden.

En de vraag is of men dat wil. Want hoe men het ook wendt of keert, wie meer zegt wordt nu eenmaal meer gehoord en er is weinig dat als meer bestaansbevestigend wordt ervaren dan (de illusie van) gehoord worden. Mocht dit de reden zijn, dan verwacht ik niet anders dan dat deze tendens zich in louter opwaartse richting zal voortzetten en dan zie ik de toekomst van de correct uitgesproken zin uitgesproken somber in.

4. Het zal een rage blijken die zoals het een rage betaamt op den duur uit de mode raakt.
En dat is waar ik dan maar op hoop. Nu is een rage uiteraard geen rage zolang hij niet als zodanig wordt onderkend en bestempeld, dus ook in dezen is bewustwording van belang. Alleen al ter voorkoming van het feit dat ons nageslacht "er is er een jarig is er een" gaat zingen en dat de normaalste zaak van de wereld vindt, roep ik u bij deze van harte op tot bewustwording, alsmede tot het vergaren van de dosis moed die nodig is om een palilaliant op zijn of haar euvel te wijzen.

Mocht het desondanks noodzakelijk blijken dan roep ik met graagte de Bond tegen de Verpalilalisering van het Nederlands (BVN) in leven.
En mocht na veronderstelde uitroeiing van dit verfoeilijke verschijnsel blijken dat er nog steeds behoefte aan (zelf)herhaling bestaat, wees dan gewoon eens wat vaker stil.
Want stilte is uiteindelijk de mooiste palilalie.

Terugkijkend meen ik dat al die jaren, of in ieder geval dat wat voor die jaren toonaangevend was, valt samen te vatten in het gebeurde van die zondagmiddag. Ik zou niet durven zeggen welk jaargetijde of zelfs welk jaar het was; in mijn herinnering is er slechts een zonloze zondagmiddag en het zal een uur of vijf zijn geweest. Dat laatste weet ik omdat we net uit de kerk kwamen en de kerkdienst om drie uur begon. Ik denk dat ik ongeveer twaalf was, misschien nog iets jonger, want het feit dat ik mannen reeds zag zoals ik ze vandaag de dag nog steeds zie is geen betrouwbaar criterium; nog voor mijn achtste verjaardag had ik heimelijk al door hoe alles zat. Taught by nature.

Enfin, we komen dus thuis uit de kerk, mijn moeder en ik. Ik heb geen herinneringen aan de preek, aan wat er eventueel onderweg is gezegd of zelfs maar aan de kleren die ik droeg. Vanuit het niets bevind ik me in de keuken waarin wij wonen, een tamelijk ruim vertrek met een deur naar de huiskamer waarin mijn vader woont. Ik sta tussen de tafel en het raam, naast het biezen krukje met de kranten dat fantasieloos genoeg de naam Het Krukje draagt.

Mijn moeder is ook in de keuken en mijn vader komt juist de kamer uit. Hij verkeert in een vrij unieke stemming; hij lijkt niet uit te zijn op het ridiculiseren van onze kerkgang of op het negeren van ons bestaan.

Dan begint mijn moeder, zonder enige twijfel als gevolg van wat er zo-even op de kansel ten gehore is gebracht, te praten over 'de wereld niet gelijkvormig worden'.
Ik weet precies wat daarmee wordt bedoeld. Zelfs op zondag wandelt de wereld vaak langs ons raam om bij de buren op bezoek te gaan. Ze heet Petra en ze verft haar kortgeknipte haren dan weer blond, dan weer kastanjebruin. In haar spijkerbroek en met haar niet al te spaarzaam opgebrachte make-up is Petra de wereldgelijkvormigheid ten voeten uit. Ik kan een hele wereld om haar fantaseren: als ik in bed lig laat ik haar dansen onder een discobal in de armen van een man die heel erg verliefd op haar is. Ze worden een klein beetje dronken en om iets na middernacht verdwijnen ze innig omstrengeld in een van de leegstaande caravans naast het failliete hotel.

Als ik eenmaal op dat punt ben aanbeland, bén ik Petra en voel ik wat zij voelt in de armen van die blonde man - want altijd is hij blond, simpelweg omdat ik dat vind passen bij mijn eigen donkerbruine haar. Raar genoeg ben ik er lang van overtuigd geweest dat contrasten elkaar automatisch naar een hoger niveau tillen en aldus ook op zichzelf waardevoller zijn.

Nu ik aan deze zondagmiddag terugdenk en uit louter geestelijke versloffing de betreffende zinsnede moet googlen, mag ik wel concluderen dat de preek van die middag over Romeinen 12 vers 2 is gegaan, waar de apostel Paulus tegen de inwoners van Rome zegt:
"En wordt dezer wereld niet gelijkvormig; maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds, opdat gij moogt beproeven, welke de goede, en welbehagelijke en volmaakte wil van God zij."
Zelfs iemand met veel minder honger naar doorgronding van alles wat met taal te maken heeft dan ik, zou hebben begrepen dat mijn Petra-fantasieën haaks op dit bijbelgedeelte staan en dus nogal wereldgelijkvormig zijn. Desondanks herinner ik me geen enkel innerlijk conflict, alleen het op zijn alleromzichtigst verbergen van een geheim waarin ik allang mijn ware identiteit had ontdekt. Ik heb het sterke vermoeden dat dat identiteitsbesef me in vrijwel alle opzichten heeft gered.

Dan is er opeens de vraag van mijn moeder aan mij.
"Weet je wat dat betekent, de wereld gelijkvormig worden?"
Om de een of andere reden ben ik onmiddellijk totaal van slag. Dat gebeurt vrijwel altijd als mijn moeder mij een bijbelgerelateerde vraag stelt. Niet zelden ben ik als kind vanwege een in-het-nauw-gedrevenheid die ik zelf niet begreep bij zo'n vraag spontaan in tranen uitgebarsten. Ook later ben ik niet gaan begrijpen wat me zo overstuur maakte en inmiddels acht ik het allang niet meer relevant, al vermoed ik dat angst een grote rol heeft gespeeld.
Ik geef niet meteen antwoord op haar vraag. Ik ben bovendien op dat moment nog behept met het soort zelfreflectie dat met name een hoop denktijd in beslag neemt alvorens er iets bij lange na niet zeker klinkends over mijn lippen komt.

Maar ik hoef mijn moeders vraag niet eens meer te beantwoorden. Dat doet mijn vader namelijk voor mij.
Hij zegt: "Dat betekent dat je gaat rock-'n-rollen, zoals papa wel eens doet", en daarbij beweegt hij even met zijn heupen op denkbeeldige muziek terwijl hij een soort overwinnerslachje lacht.
Sinds ik weet wie Michael Jackson is, heb ik a thing voor mannenheupen, maar die van mijn vader doen me -vanzelfsprekend en waarschijnlijk ook gelukkig- niets. Inmiddels heb ik overigens geconstateerd dat hij, behalve niet mijn vader, ofwel langer ofwel slanker had moeten zijn voor enigszins sexy heupen.

Aan wat er vervolgens na dit heupmoment concreet werd gezegd of, veel waarschijnlijker, door beide partijen veelzeggend werd gezwegen, heb ik opnieuw geen herinnering, hoewel ik die aan de hand van ontelbare soortgelijke situaties moeiteloos zou kunnen reconstrueren.

Niet dat ik daar behoefte aan heb of verwacht ooit nog te krijgen. Wie nieuw is in mijn leven en benieuwd is naar hoe het ooit was en zo gekomen is, adviseer ik slechts te onthouden dat mijn vader rock-'n-rollde en mijn moeder de wereld niet gelijkvormig was.
En het antwoord op haar vraag luidt trouwens "ja".

met woest en ledig
kon ik prima leven,
en geest op water
was heel stemmingsvol.

toen was er licht.
daarmee begon mijn queeste
naar op zijn minst
een goede parasol.

maar 'k had niet echt
de tijd om die te vinden
en 't was niet eens
de appel die ik at;

door 't licht dat mij
bijkans geheel verblindde
sloeg ik op de
bananenschil geen acht.

ik viel en men nam waar:
mijn val was groot.
van opstaan was
in dit geval geen sprake;

er restte niets
dan wachten in de goot
op iemand die
mijn nood niet zou versmaden.

na wat ik als
een tijdperk had ervaren
stond hij toch nog vrij
plotsklaps voor mijn neus:

de man met baard en
blinkend lang gewaad en
een stem die sprak: "wees
niet bevreesd, 't is heus:

het woord werd vlees
voor mensen zoals jij
en zal voortaan
voor altijd bij je blijven."

maar 'k weigerde beleefd
en lig sindsdien
welwillend maar toch ook
een beetje tragisch

te denken aan
voorbije gloriejaren.
want wat moet wie
van woorden leeft met vlees?

(en bovendien
eet ik slechts vegetarisch)  

 

4 februari 2011

't is in stilte dat de dagwacht
zijn gewoonte demonstreert:
kop uit het zand en constateren
dat in wezen niets verkeert.
de grond nog immer omgewoeld
en klaar om te ontvangen,
de zon, de maan, de sterren
nog van kracht. het is
wel dag maar niet de dag,
hij voelt het aan zijn water.

guitig speculeren over later
is waartoe hij zich verleidt;
spijt is immers slechts gerelateerd
aan daden en van doen
is nog geen sprake want de tijd
is nog niet rijp. hij voegt
het aan zijn deugden toe dat
hij meent te begrijpen wat er
nog aan schort: het leven
is de hort op met zijn eigenste

moment. nieuw en toch bekend
schijnt hem de lucht wanneer
hij proefsgewijs wat fladdert:
't is er nog, hij weet het
heel dichtbij. met hernieuwde
hoop op morgen gaat zijn kop
weer ondergronds - en wat
boven d'aarde plaatsvindt dat
aanschouwt alleen zijn kont.

16 en 20 januari 2011

mijn moeder leest me elke dag
mijn gouden toekomst voor.
haar stem klinkt haast in koor
als ze verhaalt van wat er gaat
gebeuren: in geuren en kleuren
word ik haar betere zelf.

ze heeft het ál voorspeld:
ik zal haar eerkroon dragen.
opgewekt neemt ze de nog te over-
bruggen jaren als een hindernis
voor lief; elk ongerief
is dienstbaar aan haar held.

terwijl ik wacht op wat me is
verteld, valt het beloofde in
verkeerde handen. de kunst
van niet belanden in wat zij
voor mij verkoos, is alles
waarin ik voor haar niet feil.

en nu ze mij nalatigheid verwijt
verdenk ik haar van valsheid
in geschrifte. nog tracht ze
driftig te herstellen wat ik
schond, maar niets -ze ziet het-
valt op vrije grond te redden.

 

niet speciaal voor mijn moeder  

elke dag de IJssel over
IJssel van de twijfel
(waar op droge zonnedagen
water als het eerste water
lebbert als een lijpe tong
aan de weke uiterwaarden
waar de vage koeien grazen
aan het karig stukje strand
waar de vrijen zonnebaden

maar wanneer het tij zich keert
raakt het nat op vrijersvoeten
en verovert vaste grond
op de lieden en de koeien
tot het wild en overmoedig
zelfs die ene wilg bespringt:
tot zijn middel in de vloed)

elke dag de IJssel over
IJssel van de twijfel
daar ik maar niet kiezen kan
naar links of rechts te kijken

 

8 november 2010

het pluizende tapijt, de vale mat,

de beker met de buts, de schilferschotel,
de vochtafdruk, de plek waar ooit de kat,
de sleetse trui, het schrompelend viooltje,
het kuilend kussen, het verholen gat:
we hebben allemaal onze mongooltjes.

 

7 september 2010

*

 

"Verrek", zei Ans tegen Gerda, "als dat Luciano niet is."
"Och mens je daast", antwoordde Gerda. "Die ouwe Luciano van die gekke Gerrit Jan? Die hemelt al jaren."
"Dat vind ik toch zo'n nare uitdrukking", zei Ans, "hemelen. Net alsof... nou ja, weet ik veel. Het klinkt me gewoon akelig in de oren. Maar kijk nou zelf eens, hij lijkt er precies op toch?"
"Ja", zei Gerda, "en op de vierhonderd andere rooie katers die ik in m'n leven heb gezien", en daarmee was het gesprek voorbij.
Maar de volgende ochtend, toen Ans in de huiskamer haar wasgoed stond te strijken, hoorde ze een zacht getik tegen het raam. Ze keek op.
"Wel heilige moeder Maria nog es an toe!", riep ze toen uit.
Daar was hij weer, de rode kat van gisteren, en hij mepte met zijn rechter voorpoot tegen het raam.
"Wat mot je van me beest", mompelde ze terwijl ze automatisch naar de achterdeur stiefelde.
Zodra ze deze opende, stoof de kat naar binnen, de kamer in, waar hij triomfantelijk plaatsnam op een grote fauteuil.

 

*

 

Na zestien grotendeels niet ongelukkige jaren voelde de kater dat zijn lichaam moe en nogal krakkemikkig werd en hij besloot dat het beter was dat hij zich overgaf aan een volgende transformatie. Hij knikte bij zichzelf, strompelde naar het bos en koos een stoere eik waaronder hij het leven liet.
Eenmaal opnieuw aan de balie vond hij het de hoogste tijd om zijn zegje te doen.
"Weet u", begon hij tegen de bediende, "het is niet zo dat ik een beroerd leven heb gehad, het was alleen zo hier en daar ietwat teleurstellend. Mijn wens was om mijn eigen kat te worden en houdt u mij ten goede, maar ik vind eerlijk gezegd dat jullie er bar weinig van gebakken hebben."
"Laat eens kijken", zei de bediende, "als ik het goed begrijp wilt u klagen, dat kan. De afdeling Klachten zit hier direct links. Aangezien er tegenwoordig nogal wat af geklaagd wordt, zal het u niet verbazen dat er een behoorlijk lange wachtrij is. Maar bent u eenmaal binnen dan kunt u klagen van jewelste, volop en naar hartenlust, wat ik u brom."
"Prima", zei de kater, "ik heb alle tijd van de wereld", en hij sloot netjes achteraan.

 

Het was al bijna avond toen hij aan de beurt was en in stilte prees hij het feit dat het hiernamaals niet aan sluitingstijden deed. Men opende de deur voor hem en hij trad dankbaar binnen - de kunst van het deuren open springen had hij bij leven al nooit verstaan. Groot was zijn verrassing toen hij in de Klachtenkamer Einstein trof.

"Wel wel wel!", zeiden beiden haast gelijktijdig, waarna Einstein hem vroeg hoe hij het maakte.
"Dat kon beter", zei Luciano, zoals hij zich bij gebrek aan inspiratie ooit had gedoopt, en hij deed zijn verhaal.
"Ik herinner me u welzeker nog", sprak Einstein daarna, "en ik herinner me nog levendig dat de transformatie wel degelijk is geslaagd. U bent zestien jaren lang uw eigen kat geweest. Als u zich dat niet heeft gerealiseerd, is dat uw probleem, niet het mijne."
"Wel heb ik ooit!", riep Luciano uit. "Het is dus allemaal mijn eigen schuld? Het spijt me maar volgens mij heeft u me gewoon ordinair voor het lapje gehouden" - en zodra hij die woorden had uitgesproken, had hij er acuut de pest aan, zonder te weten waarom.

Maar een paar seconden later verscheen er een beeld op zijn netvlies, het beeld van een ietwat mollige lapjeskat waar hij in zijn jonge jaren van twee levens geleden achteraan gezeten had. Hij wist niet meer precies wat er was voorgevallen, maar gezien het misselijke gevoel waarmee de herinnering gepaard ging, vermoedde hij dat ze hem op een wellicht niet al te gracieuze wijze had afgewezen.
"Als er al iemand is die u voor het lapje heeft gehouden, bent u dat zelf", repliceerde Einstein. Zijn stem en houding hadden iets onwrikbaars, iets dat Luciano deed beseffen dat het geven van tegengas uiteindelijk zinloos zou blijken.
"Ik wil graag klagen", verklaarde hij daarom.
"Dat kan", zei Einstein, "daarom bent u hier uiteindelijk, nietwaar. Klaagt u maar raak."
"Niet bij u", zei Luciano. "Ik wil elders klagen over de toestanden hier, met name over uw wanbeleid."
"Dan zult u moeten terugkeren naar de mensenwereld", antwoordde Einstein. "Dat is de enige wereld waarin men zich tot in de finesses in het klagen heeft gespecialiseerd. In de dierenwereld wordt nauwelijks geklaagd en in de plantenwereld wordt hooguit onhoorbaar gezucht. Dus zegt u het maar, de keus is aan u."
"Van m'n leven niet weer naar de mensen!", riep Luciano onverwacht fel. "Een mens zijn is wel het beroerdste wat een mens kan overkomen. Dat gedenk, dat eeuwige gedenk. Ik word er haast onpasselijk van als ik er aan denk."
"Dat lijkt me duidelijk", zei Einstein en het leek of hij even glimlachte.
"Welnu", vervolgende hij, "nu we op dit punt zijn aanbeland, is het wellicht zinniger om het onderwerp van uw klacht onder de loep te nemen voordat u daadwerkelijk aanvangt met klagen. Voor de goede orde formuleer ik uw klacht nog even. U klacht luidt: Ik neem het u kwalijk dat ik me niet heb gerealiseerd dat ik tijdens mijn laatste leven mijn eigen kat ben geweest."
"Protest", zei Luciano. "Uw formulering insinueert dat ik weliswaar mijn eigen kat ben geweest maar dat ik me gedurende mijn leven als mijn eigen kat in een dusdanig troebele geestestoestand bevond dat dit feit niet tot me doorgedrongen is."
"Exact", knikte Einstein.
"Wat een flauwekul", zei Luciano, heus verontwaardigd nu. "Ik meen me uit ons vorige onderhoud te herinneren dat u net als ik niets van religie moet weten, nou, daar merk ik eerlijk gezegd bar weinig van want u hanteert hetzelfde principe. Pappen en nathouden enzovoort, en uiteindelijk houdt u mij gewoon voor het la... stuurt u mij met een kluitje het riet in."
"Dus u bent van mening dat men enkel is wat men beseft?"
Einstein bleef serieus.
"Dat klopt", beaamde Luciano. "Natuurlijk zijn er gevallen waaruit achteraf pas blijkt dat men iets was of had zonder dat men dat op het betreffende moment besefte, zoals een ziekte of een verborgen schat in de achtertuin. Maar het hele punt is dat iets dergelijks achteraf te bewíjzen valt. Er zijn feiten. Wat u me probeert wijs te maken, berust op geen enkele feitelijkheid en raakt dus kant noch wal."
Nu zuchtte Einstein even heel diep.
"Ik bewonder uw welbespraaktheid en uw heldere geest", zei hij uiteindelijk, "maar ik verfoei het egoïsche ervan. Ik had gedacht, of beter gezegd, gehoopt... ach weet u, het doet er niet toe. Het is het woord "eigen" waarmee u niet uit de voeten kunt, nietwaar. Want u zult het met me eens zijn dat u de afgelopen jaren een kat bent geweest."
"Ik was een kat", knikte Luciano, "een kater, een rooie."
"Dus het bezit is het probleem."
"Het gebrék aan bezit zult u bedoelen. Ik was gewoon een kat, niet mijn eigen. In feite was ik niemands kat. Zelfs dat oude wijf wilde me niet."
"Dat moet akelig zijn geweest", leefde Einstein mee. En toen: "Kunt u voor mij definiëren wat u verstaat onder eigendom, onder bezit?"
 
Luciano bewoog zijn schouders even op en neer.
"Eigendom", sprak hij toen bedachtzaam, "staat gelijk aan bezit dat men zich rechtmatig heeft toegeëigend. In mijn voorlaatste leven werkte ik voor bezit of verkreeg ik het gratis als het lot me gunstig gezind was. Tijdens het leven dat ik zojuist achter de rug heb, ging het er qua rechtmatigheid wat primitiever aan toe; ik schuurde mijn lijf langs dat wat ik als het mijne wilde of in het nadrukkelijkste geval pieste ik er tegenaan en vervolgens rook eenieder dat het betreffende object van mij was en van niemand anders."
"Dus de manier waarop bezit wordt geclaimd verschilt tussen mens en dier al behoorlijk."
"Dat klopt, maar daar gaat het niet om. Het was uw taak om mij het bezit van mezelf als mijn eigen kat te doen verkrijgen en de mate waarin u zich van deze taak heeft gekweten is wat mijn betreft hetgeen ter discussie staat. U kunt blijven herhalen dat het allemaal komt door mijn gebrek aan ervaringscapaciteit maar zoals gezegd lijkt mij dat volslagen zinloos aangezien u uw beweringen nergens kunt staven."

Het bleef een tijdje stil.
"Ik zal u een geheim verklappen", sprak Einstein toen. "Het is zo ongeveer het best bewaarde geheim ooit, in ieder geval onder de mensheid, al lijkt er een kentering op handen te zijn. Bezit, beste Luciano, is fictief. Bezit is alles en niets en van niemand en iedereen tegelijk."
"Aha", zei Luciano, "u bent een communist. Nu gaat u me vast vertellen dat ik ieders eigendom en dus ook dat van mezelf ben geweest."
"Ik ga u iets anders vertellen", zei Einstein slechts - en hij vertelde.

 

"Er was eens een man die, toen hij nog behoorlijk jong was, om zich heen keek en een formule ontwaarde die leek te werken voor het leven in het algemeen en, naar hij vermoedde, in het bijzonder voor het zijne. Die regel luidde: Ik heb dus ik ben.
Toen hij dit eenmaal besefte, ontplooide zich in zijn geest een ijver die alom werd bewonderd. Tegen luie, trage en gemakzuchtige mensen zei men dat ze eens een voorbeeld moesten nemen aan Gerrit Jan! Die wist van aanpakken; die verdeed zijn tijd tenminste niet met miezemuizen en met drammen over nonsens. En het had hem geen windeieren gelegd; op zijn vijftigste was hij de bekendste en meest gerespecteerde antiquair van het land.
Zelf genoot hij van de aandacht, het aanzien en het geld, maar net als bij de aankoop van een nieuw kunstwerk werd dat schrale bezit na verloop van tijd zonder pardon vervangen door zijn behoefte aan méér. Zijn passie kreeg een verbetenheid die men wellicht voor vechtlust aanzag maar die hem in feite slechts opjoeg. En toen, op de avond voor de dag waarop hij terug zou komen uit Parijs, met in zijn binnenzak het bewijs van aankoop van..."
"Ja hou maar op", onderbrak Luciano Einsteins woordenstroom. "Ik wéét wat er die avond is gebeurd; ik heb het allemaal gezien. Ik zat al die tijd op een van die stoffige balken en geloof me, ik heb geblazen tot ik geen lucht meer in mijn longen had."
"De inbraak brak hem", ging Einstein onverstoorbaar door. "Hij was zichzelf niet meer, in de meest letterlijke zin des woords. Hij die steeds gemeend had te zijn wat hij bezat, bezat enkel nog een rode kater die plotsklaps oud en ziekelijk scheen."
Luciano geeuwde.
"En in zijn hart broeide de rancune. Het hield hem levend, gaande. Hij werd een beetje zonderling, een beetje een kniesoor naar men zei. De laatste jaren van zijn leven was hij erg terneergeslagen en depressief. De inbrekers werden nooit gepakt en ten slotte zag hij nog maar één manier om hun identiteit te achterhalen... ten slotte had hij nog maar één wens."
Doordringend keek Einstein hem aan.
"En nu u die wens als niet-vervuld beschouwt, wat dunkt u, zou het kunnen zijn dat u zich niet heeft gerealiseerd dat u uw eigen kat was omdat u diep van binnen besefte dat bezit er uiteindelijk niet toe doet?"
"Flauwekul", zei Luciano. "Niets anders dan psychologisch klinkend gewauwel. Ik denk dat ik een schadevergoeding wil. Ik wil terug wat ik als mens bij leven heb verloren."
"Dat is onmogelijk", antwoordde Einstein, "om de simpele reden dat u in het licht van het hiernamaals niets wezenlijks hebt verloren. U bent al die tijd geweest en gebleven wat u was. U was daarbij een mens die zich opwond over omstandigheden; daartoe heeft u zelf besloten, dat kunt u mij niet kwalijk nemen."
Luciano geeuwde opnieuw.
"Het enige dat er nu nog op zit is dat u zich in een volgend leven toelegt op het doorgronden van de illusie van bezit. Want zeg nu zelf, toen die lapjeskat en dat oude wijf in haar jongere jaren u afwezen, heeft dat iets afgedaan van wie u was? Misschien heeft u besloten zich gekrenkt te voelen en was u aldus in het bezit van een gevoel van gekrenktheid; evenwel was u nog steeds wie u was. Dus, wat denkt u ervan? Wat mag het ditmaal zijn?"

Er viel een hele lange stilte.
"Tja", zei Luciano eindelijk. "Weet u, dat hele verhaal over hebben en zijn klinkt al met al best interessant, maar het is me eerlijk gezegd gewoon te vermoeiend. Laat me in mijn volgende leven liever maar iets statisch zijn, dan ben ik tenminste af van al die ingewikkelde toestanden."
"Staticiteit is optisch bedrog van de geest, mijn beste", weerlegde Einstein echter. "Wat het brein waarneemt als vormvast en stabiel is in feite één dansende massa en een nimmer aflatend zich samentrekken en zich weer ontspannen."
"Dat zij dan maar zo", zei Luciano. Hij was het behoorlijk zat nu en hij voelde zich lamlendig.
"Ik doe het met alle plezier met wat u insinueert als optisch bedrog. Ik vermoed namelijk dat het me hoe dan ook rust zal brengen en dat is het enige wat ik nog wens."
"Zoals u wilt", zei Einstein. Hij oogde wat ontgoocheld maar Luciano veinsde dat niet te zien.
"Wat mag het worden?"
Luciano dacht een aantal minuten heel diep na maar hij kwam er niet uit.
"Wat adviseert u mij?", vroeg hij ten slotte.
Einstein krabde even over zijn kale schedel. Het was tegen alle regels in om een ziel te adviseren over diens toekomstige stoffelijke hoedanigheid, maar Luciano zag er zo mismoedig uit dat hij zijn hand over zijn hart streek en een en ander voor eenmaal door de vingers zag.
Hij stond op, wenkte Luciano en nam hem mee naar buiten.
Woordeloos wees hij omhoog.
Luciano keek, begreep en stemde in.

Beiden gingen weer naar binnen, waar Einstein zwijgend de verrassend eenvoudige handeling uitvoerde.
Nadien waste hij zijn handen, liep opnieuw naar buiten en staarde naar de hemel.
En daar stond hij, Luciano, te schitteren tussen miljoenen andere zielen die ooit net zo'n verstandig besluit namen als hij.

 

juni/juli 2010

i haven't planned

this being sick

of standing overhere

it's just the look
of black and white
that makes me so aware

i often saw
that little thing
that special kind of smile

so willing to
be confident
to hide me for a while

so many times
i got you near
i almost caught your eyes

but then you turned
and disappeared
in something i don't like

you talk her
you carry to her
you make her dreams come true

and i just wear
the loneliness
of carrying my blues

 

Ik lag in bed, onder een vaalblauw ziekenhuisdekbed. Het ding gaf nauwelijks warmte en ik wist zeker dat de vorm van mijn lichaam er duidelijk door zichtbaar was. De kamer was veel slechter dan degene die ik eerder had, maar het was de enige die nog vrij bleek toen Aimé en ik aangaven nog een nacht te willen blijven. Automatisch had ik het bed aan de rechterkant gekozen, zodat ik net als vroeger de deur links van me wist. Mocht ik een nachtmerrie krijgen of mocht de geschiedenis zich onverhoopt herhalen, dan zou dat in ieder geval geen verwarring scheppen; ik zou blindelings weten waar het vandaan kwam en waarheen ik zou kunnen ontsnappen - als ik geluk had.
Mijn maag knorde nadrukkelijk, een zuiver, rein geluid. De honger, ik had hem in de zomer veel harder nodig dan 's winters. De zomer werd verondersteld zo mooi te zijn, schitterend op een niveau waar ik niet bij kon. De winter, de koude, de natte en tanende dagen, die lagen me beter. Ik was veel beter in slecht en laag en minder en aflopend dan in goed en hoog en rijzend en ontluikend. Hoe slechter de omstandigheid, hoe beter ik werd. Niet heel laag kon ik dan meer vallen, vrij eenvoudig kon ik dan stijgen. Al vaak had ik vermoed dat ik het uitstekend zou doen tijdens een oorlog, een ramp - of een hongersnood.
De combinatie van hitte en knagende honger deed iets met me waar ik oneindig rustig van werd. Alsof er iets vereffend werd, iets van levensbelang. Het nam mijn doodsangst weg, had ik ooit tijdens wat als een zeldzaam verlicht moment voelde gedacht, al wist ik niet zeker of 'doodsangst' in dit geval wel letterlijk stond voor angst voor de dood. Het had meer weg van iets wurgends, iets dat de dood tot gevolg kon hebben.

Ik was gereed, in tegenstelling tot Aimé. Ik wist niet zeker of ik zijn gedraal in de badkamer idioot of vertederend vond maar het maakte me hoe dan ook een beetje zenuwachtig. Even was ik bang dat ik van de weeromstuit zou gaan zweten en dat mijn overal aanwezige parfum zou verzouten. Dat mocht niet gebeuren. Ik was perfect; perfect gewassen, perfect geschoren, perfect nog net niet naakt in mijn roze stukje tule. Ik rook heerlijk naar Naomagic en ik hoefde niet te plassen.
Toen het eenmaal duidelijk was dat we samen de nacht zouden doorbrengen, had ik Aimé louter ter voorbereiding getaxeerd. Middelgroot, rechtsdragend. Veel verder was ik niet gekomen maar ik kende de mannen van zijn leeftijd en al met al was het vooral veel van hetzelfde. Qua uiterlijk dan, niet qua conditie. Wat dat betreft vermoedde ik dat Aimé zo'n vlug-in-de-pan type was, mijn favoriete beschrijving voor mannen die zich aanvankelijk geneerden, vervolgens het nog maar zelden losgelaten en dus onbesuisde beest voor even bevrijdden, ontlaadden en vervolgens óf niet wisten hoe snel ze zich uit de voeten moesten maken, óf wat begonnen te snotteren alvorens er een inmiddels overbekend verhaal volgde. Zo zou het ook vanavond gaan en goddank was ik op mijn best: wakker en in control.

De minuten tikten weg. Zou hij zich wellicht schamen voor het feit dat ik zo eenvoudig had gevonden wat hij aanvankelijk niet eens had gezocht en waarvan hij vervolgens niet wist hoe hij het moest vinden? Wat het ook was waarvoor hij zich schaamde en waarom hij bleef dralen, het was niet nodig. Ik had me voor ongeveer alles van mezelf geschaamd, maar ik geloofde ook in iets dat groter is dan schaamte, iets dat bij machte is schaamte op te heffen zoals een inktwisser een vulpenschrift.
Het was er vanavond, hier. Ik voelde het. De breekbare kracht die me wijs en teder maakte, zeer stoffelijk en toch bovenaards. De reden waarom de mannen van me hielden, vooral mannen van Aimé's leeftijd, al realiseerden ze zich dat zelf waarschijnlijk niet.
Eindelijk kwam hij uit de badkamer. Hij droeg een wit hemd en een lange witte onderbroek. Zonder me aan te kijken maakte hij dat hij zo snel mogelijk in bed lag, onder het dunne blauwe dekbed. Pas toen draaide hij zich naar me toe.
"Je hoeft niet bang te zijn."
Och gut. Wilde hij het zó spelen? Ik kende mannen die erop kickten te doen alsof ik hun dochter was. Wat dat betreft had ik mijn uitstraling mee; ik oogde niet zozeer jonger maar wel maagdelijker dan ik was.
"Zie ik eruit alsof ik bang ben?"
Ik vond het leuk om vragen op deze manier te beantwoorden. Ik hield sowieso van grappige, onzinnige antwoorden, vooral als de situatie daar eigenlijk niet naar was.
"Ben je daar vrouwtje?"
"Nee papa."
"Je ziet er vooral móe uit", zei Aimé. "Probeer maar wat te slapen. Welterusten."
Hij draaide zich weer van me af. Ik zag zijn achterhoofd met de kippah van huid, zijn vleesnek en zijn hompige schouders met de levervlekken net boven het dekbed. Niet veel later hoorde ik zijn ademhaling veranderen; om de drie à vier seconden ontsnapte een klein pufje uit zijn neus.
Mijn lichaam voelde gespannen. Dit ging een lange nacht worden; ik kende deze nachten. Tot een uur of twee zou ik uit alle macht proberen in slaap te vallen terwijl ik begon te zweten en telkens moest plassen. Daarna zou ik berusten in het feit van een doorwaakte nacht, om me vervolgens ergens tussen vijf en zes van louter uitputting volledig te kunnen ontspannen waardoor ik alsnog in slaap viel - hoogstwaarschijnlijk dromend dat ik wakker lag. Een uurtje later zou Aimé me wekken om te nemen wat hij nu al had kunnen hebben. Ik had me kennelijk in hem vergist; hij was zeldzamer in zijn soort dan ik had gedacht. Mannen als hij waren doorgaans niet van het ochtendhout en de vroege wip, maar hoe meer ik er over nadacht, hoe logischer het leek dat een wat groezelige, wat excentrieke man op leeftijd zijn dag begon zoals Aimé hem morgenochtend zou beginnen, zodat hij 's avonds kon doen waar hij mijns inziens het beste in was: slapen.

De nacht verliep zoals ik had voorspeld. Mijn lichaam kende geen geheimen. Het werd klam, ik kreeg hoofdpijn en om het half uur sloop ik naar de badkamer om mijn blaas te legen terwijl Aimé sliep. Tegen de ochtend voelde ik de bekende rillingen door mijn ledematen en mijn ijskoude voeten warmden wat op. Liggend op mijn buik doezelde ik weg. Ik droomde dat de tijd heel traag verstreek en toen ging de wekker.
Aimé sliep nog steeds. God wat kon die man slapen. Maar één ding moest ik hem nageven: hij had niet liggen snurken, snuiven of knarsetanden en zelfs het ritmische gepuf was verdwenen.

Al met al voelde ik me redelijk helder en ik begon na te denken over de dag. We hadden nog uren voor ons vliegtuig vertrok en over hoe het na de landing verder moest had ik nog niets concreets in gedachten, maar ik vertrouwde op de intelligentie van het lot die ons zou leiden, precies tot daar waar tijdens de laatste oorlogsdagen alles was begonnen.
Ik besteedde ongeveer een uur aan het me inbeelden van Aimé's potentiële reacties en de mijne daarop en toen ik al het denkbare in ogenschouw had genomen, vond ik het tijd om Aimé wakker te maken. Als we ons haastten, had hij nog een half uurtje voor dat wat er nu eindelijk maar eens van moest komen.
In mijn roze stukje tule stond ik op. Mijn tepels reageerden op de ochtendkoelte. Ik zag ze en prees wat ze suggereerden. Mijn rechterhand raakte Aimé's schouder. Toen er geen reactie volgde, voegde ik mijn linker erbij. Ze gleden omlaag en vervolgens naar binnen, naar zijn buik en omhoog naar zijn borst. Ik blies mijn adem in zijn nek - adem van dichtbij voelt altijd heet - en nog steeds lag Aimé doodstil. Met een vleugje onrust gaf ik hem een por en nog een. Geen reactie.
"O mijn God."

Dit was niet langer mijn leven, dit was mijn leven in een film of in een slechte episode uit een soap. Ik deed wat ik mensen op zulke momenten had zien doen. Ik voelde zijn hals, zijn pols en zelfs zijn schrompelige lies. Er was niets.

In boeken zou nu staan dat er iets bij me knapte, maar dat was niet wat er gebeurde; er maakte juist iets contact.

Ik schreeuwde het uit. Ik krijste me het schuim op mijn lippen. Alle woorden die ik tot nog toe met een medelijdend lachje had gelezen en gehoord, rolden uit de grot van mijn hart.
"Hufter! Klootzak! Lafbek! Vieze vuile gore nietsnut! Akelige rottige zak dat je bent! Je hebt mijn leven verpest! Mijn leven verpest! Mijn hele godvergeten rottige kutleven heb je verpest jij! Rotzak, rotzak, rótzak!", en bij gebrek aan een uitgebreidere vocabulaire bleef ik het herhalen tot ik gierde van het huilen en er op de deur werd gebonsd.
Toen het tot me doordrong dat Aimé ook daarop niet zou reageren, besefte ik dat ik degene was die open moest doen.

 

**1**

**2**

**3**

de wereld is een gladjanus

de zon doet uit de hoogte:
hij zit al dagen onverguld
verscholen in zijn wolkenschulp
de lente te voorkomen

de aarde oogt verleidend zacht
en lacht als nooit tevoren
want in die witte wattenvacht

omhult door hemelklederdracht
lig ik. ondersteboven.

januari/februari 2010

 

Too much of window-ledge can make me sick

Even a chair can be a curse
Makes it hard to know which place to lay down
But standing too long can get me hurt

Is it better? Is it worse?
Are you noticing my purr's?
Please don't tell me to go backwards
I know where I want this to go
You're wanting fast but let's go slow
What I don't wanna do is leave now

Just know that I'm not in this place alone
There's always a lap for me that I can call home
Whenever I feel like we're going to part
Let me just sit sit sit sit close to your heart

Anyone who's worth having
Is sure enough worth laying on
Leaving's out of the question
When you are hurrying I'll lay some more
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
If you're worth having, you're worth laying on

Your working days ain't gon' be no picnic
They ain't no walk with a dog
All I can do is make the best of it now
Can't be afraid of the clock

Just know that I'm not in this place alone
There's always a lap for me that I can call home
Whenever I feel like we're going to part
Let me just sit sit sit sit close to your heart

Anyone who's worth having
Is sure enough worth laying on
Leaving's out of the question
When you are hurrying I'll lay some more
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
If you're worth having, you're worth laying on

I don't know where you're heading
Be sure I'm not ready to go
You can't drive it so fast you just need to slow down
And just roll...
[ON THE FLOOR!]

Anyone who's worth having
Is sure enough worth laying on
Leaving's out of the question
When you are hurrying I'll lay some more
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
If you're worth having, you're worth laying on

I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
I'm gonna lay lay lay lay lay on your lap
If you're worth having, you're worth laying on

 

^^ december 2009  

Hij verafschuwt dit ontwaken. De grauwe slaapkamer, de kilte van de ochtend boven het dekbed. Vannacht al wist hij dat de hele toestand uiteindelijk weer zou resulteren in iets als dit, in dit ontnuchterende ochtendlicht. Van alles wat er gisteravond viel aan voorwerpen en woorden resteert alleen nog de daarop volgende stilte. En schuldgevoel. Of wellicht is het niet eens schuldgevoel maar spijt, die van het egoïstische soort. Melanie slaapt nog of houdt zich slapend, dat weet je nooit bij haar. Hij besluit op te staan. Een stevige douche heeft hij nodig, samen met een flinke bak koffie. Het water stroomlijnt zijn lichaamshaar en verdrijft de dufheid uit zijn kop. Als hij de slaapkamer weer binnenkomt, ziet hij dat Melanie wakker is. Ze zit rechtop en kijkt hem aan met haar grote bruine ogen. Hondenogen, denkt hij wel eens. Ogen die een beroep doen op andermans medelijden terwijl ze zich tegelijkertijd verontschuldigen voor hun bestaan. Zoals ze daar zit met het haar langs haar gezicht lijkt ze hooguit vijfentwintig. Nu voelt hij zich pas echt een hufter en ook een beetje belachelijk, zo poedelnaakt middenin de slaapkamer.
Hij loopt naar haar toe, legt een hand op haar hoofd. Haar oogleden zijn dik.
'Het spijt me zo meisje. Het zal niet weer gebeuren.'
Ze knikt.
'En als het toch weer gebeurt, moet je de politie bellen.'
Ze knikt opnieuw.
Beiden weten wel beter.

Het zoveelste ontbijt. Tegenover een zwijgende Melanie bestudeert hij de motiefjes van zijn boerenbontbord. Zo hier en daar is de verf te dik of juist te dun aangebracht. Hij kent die onregelmatigheden inmiddels nagenoeg uit zijn hoofd. Vandaag heeft hij het bord met de te dikke gele stip. Hij kan die stip zelfs voelen als hij er met zijn vinger overheen glijdt. Om de een of andere reden komt dat bord vaak bij hem terecht. Hij voelt nog steeds meer voor het retro servies dat ze voor hun huwelijk aanschaften, maar volgens Melanie is dat inmiddels volkomen uit de mode. Boerenbont zou daarentegen tijdloos zijn. Hij heeft zich er maar bij neergelegd.
Zijn dochters zitten met hun melk en boterhammen op de bank. Machteld leest een boek terwijl ze eet, volgens haar de enige manier waarop ze 's ochtends iets door haar keel kan krijgen. Annabel kijkt naar een programma op MTV. Hij ziet dat ze weer een van haar extreem korte rokjes draagt. Heimelijk is hij best trots op haar, ze is zondermeer een kwaliteitskind. Ze heeft het figuur en het dikke roodbruine haar van Melanie en zijn stel hersens; ze zit in 3 Atheneum en is zowel bij de meisjes als de jongens heel geliefd. Aan Annabel is ongetwijfeld meer eer te behalen dan aan Machteld. Hij weet zich niet goed raad met dat kind. Hij zal het nooit hardop zeggen maar eigenlijk is het een beetje een misbakseltje. Haar gezicht is lang zo symmetrisch niet als dat van haar zus, haar haar is van een onopvallend soort middenblond en ze zit in de brugklas van de Mavo. Kortom, er is niets speciaals aan Machteld.
Hij blaast een broodkruimel naar de gele stip. Het is de kunst om hem op het dikst van de stip te laten balanceren. Vanochtend lukt hem dat.

'Zet dat kloteding eens uit', roept hij als de nieuwe Black Eyed Peas door de kamer stampt. Hij ergert zich er niet eens echt aan en bovendien is het het soort muziek waar Debby ook van houdt, maar hij heeft zin in wat interactie tussen hem en zijn oudste dochter. Dat kind heeft pit en dat heeft ze niet van Melanie.
'Doe het zelf', zegt Annabel gedachteloos. Haar rechtervoet beweegt op het ritme van het liedje, de kersjes op haar kniekous dansen mee.
'Prima.'
Hij staat op, neemt een duik. Op de bank vechten ze om de afstandsbediening tot Annabel het opgeeft, enkel en alleen om haar kapsel te sparen.
Hij grijnst. Zijn oudste dochter is een stoere meid, niet zo'n zeikerd als haar moeder of haar zus. Hij ziet hoe Melanie zit te kieskauwen op haar boterham met jam en hoe Machteld van hem weg kijkt. Het lijkt verdomme wel of dat kind bang voor hem is. Hij doet haar toch niks? Hij heeft haar nog nooit iets gedaan, zelfs nog nooit geslagen. Hij kan maar beter maken dat hij hier weg komt.

Met dit weer zijn de zandwegen in het bos nauwelijks begaanbaar. De modder spat tegen de zijkanten van zijn auto en hij neemt zich voor om nog even door de wasstraat te rijden voor hij naar de zaak gaat. Hij trapt het gaspedaal dieper in. De strijd tussen de autobanden en de zompige grond is hoorbaar en verdrijft het laatste restje ochtendloomheid uit zijn lijf.
Debby's oude Panda staat er al. Hij parkeert zijn wagen ernaast. Automatisch opent hij het bijrijdersportier voor de kleine, rondborstige Indonesische. Hoewel zijn stemming best redelijk te noemen is, heeft hij vandaag geen zin om aardig tegen haar te doen. Dat zal haar vast niet deren, hij heeft haar nog nooit uit haar humeur meegemaakt. Ze lacht en babbelt over de regen en over iets wat ze op de radio heeft gehoord, maar hij zegt dat ze moet opschieten.
Ze maakt zich nog kleiner dan ze al is. Snel en vakkundig doet ze waarvoor ze haar vrijwel dagelijkse tientje krijgt. Nog voor ze haar autootje heeft gestart, is hij al weer verdwenen.

Ellen brengt hem zijn koffie. Ze is van zijn leeftijd en ze werkt hier nog niet zo lang, maar er is iets aan haar dat hem irriteert. Zo nu en dan doet ze hem aan Melanie denken.
'Gaat het?', vraagt Ellen. 'Je kijkt zo zorgelijk.'
'Ja hoor, prima. Met jou ook?' Niet dat dat hem ook maar iets interesseert.
'Nou... ik wil eigenlijk even met je praten.'
Ellen gaat eigener beweging op een van de stoelen aan zijn vergadertafel zitten.
'Ga je gang.'
Hij schuift zijn bureaustoel naar achteren en draait een beetje heen en weer terwijl hij met zijn stropdas speelt.
'Ik heb het gevoel dat je je soms aan me ergert', zegt Ellen. 'Kijk, ik vind niet dat we hier allemaal ons hart op onze tong moeten dragen, maar ik hou wel van open communicatie. Als je iets tegen me hebt, heb ik liever dat je me dat gewoon tegen me zegt.'
O God. Dit moet er zo eentje zijn die ooit een verkeerd soort assertiviteitstraining heeft gevolgd.
'Wat zou ik tegen je moeten hebben?'
'Geen idee, maar zo voel ik me wel door je behandeld.'
'Volgens mij kun je dat beter uit je hoofd zetten. Er is wat mij betreft niets aan de hand.'
En rot alsjeblieft op met je gedram.
'Dat zeg je nu wel, maar non-verbaal komt het toch anders over.'
Wacht, misschien is hij van dit gezeik af als hij sorry zegt.
'Dat spijt me, ik zal er op letten. Kunnen we nu weer aan het werk?'
Hij hoort zelf dat het een beetje denigrerend klinkt, en Ellen blijkbaar ook.
'Dit bedoel ik dus. Je neemt me niet serieus en je maakt je overal zo snel mogelijk van af zodat je maar niet met je gedrag wordt geconfronteerd.'
'Oké, wat jij wilt, ik heb hier geen tijd voor. En nu moet ik een belangrijk telefoontje plegen.'
Hij pakt de hoorn op, doet alsof hij wat nummers intoetst.
'Ik heb medelijden met je', zegt Ellen vanuit de deuropening.
Hij knikt haar toe. Jij vliegt eruit dametje, linksom of rechtsom.

Twee avonden gaat het goed. Twee avonden bijt hij af en toe letterlijk op zijn knokkels maar hij weet zich te beheersen.
Dan barst de bom opnieuw.

Het is niet zijn schuld. Daar is hij van overtuigd. Hoeveel geduld hij dag in dag uit wel niet opbrengt. Soms moet hij het uit zijn tenen halen maar hij doet het. Hoeveel hij wel niet slikt van dat mens. Meer dan goed voor hem is. Hij wil dat ze weggaat. Niet voorgoed en niet volledig uit zijn leven, maar uit zijn gezichtsveld, zijn dampkring, zijn gevarenzone. Dat is alles wat hij wil. Geen gesprekken, geen sentiment. Hij wil vrij kunnen ademen en dat lukt in haar aanwezigheid nauwelijks meer.
In de loop der jaren is ze doorgeslagen. Van netjes werd ze dwangmatig poetserig. Van zachtmoedig werd ze saai. Van breed-geïnteresseerd werd ze onaflatend achterdochtig. Van meisjesachtig werd ze wat ze nu is: een vrouw wier jeugd onherroepelijk voorbij is, een vrouw die langzaam maar zeker met haar hele hebben en houwen in een denkbeeldige zitzak is beland. Naarmate ze daar lang genoeg in zat, nam haar lichaam ook een beetje de vorm van een zitzak aan. Hij durft te wedden dat ze sinds hun huwelijk minstens vijfentwintig kilo is aangekomen. In niets lijkt ze meer op het meisje waar hij verliefd op werd. Het meisje op de achterbank van zijn eerste auto, rank, langharig en met het blauw van de nacht op haar huid.
"And I act like I don't remember; Mary acts like she don't care."
Hij is er ingeluisd. In het leven, in een gril van de tijd. Hij walgt ervan. Hij walgt van dit, van deze avond, van Melanie die nota bene de rouwadvertenties in de krant zit te bestuderen. Het gaat hem wurgen als hij het er niet uit laat.
 
'Stom wijf. Stom waardeloos rotwijf.'
Hij krampt het er bijna uit. Onmiddellijk duikt Melanie een paar centimeter in elkaar. Hij ziet het en meteen heeft hij spijt, maar hij weet dat hij het niet meer kan stoppen. Het is als overgeven; na de eerste vlaag voel je je aanvankelijk opgelucht maar al snel merk je dat alles er tot op de bodem uit moet.
Hij staat op en maakt zich nog breder dan hij al is. Het wurgende gaat in zijn armen zitten.
'Hieuw', doet Melanie zacht. Dat geluidje maakt ze altijd op een moment als dit. Hij is het onbewust als een startsein gaan ervaren.
De belachelijke bol die ze van zichzelf maakt daagt zijn handen uit.
Een meisje met middenblond haar rent als een kat de straat op.

Weer die ochtend. Weer dat behaarde lijf, de blote voeten op de douchemat. Hij voelt zich klote en wil geen ontbijt. '7:45, 20 euro', smst hij Debby, wetend dat ze er zal zijn.
Ze is er. Zodra ze naast hem zit, voelt ze zijn stemming aan.
'O jij. O jij arme arme man. Kom hier. Kom maar bij Debby.'
Nu is zijn hoofd in haar schoot in plaats van omgekeerd. Hij sluit zijn ogen en zij streelt de laatste restjes blond in zijn haar. Haar nepgouden armband beweegt als een rammelaar voor zijn gezicht.
'Shhhh. Het is oké. Everything is oké. Je bent veilig... slaap kindje slaap... zie de maan schijnt door de bomen.'
Hij begrijpt zelf niet waarom die bullshit hem kalmeert maar het gebeurt.
Hij gelooft ook dat alles goed is nu. Hij moet er een beetje van huilen. Daarna is hij toch weer opgewonden.

Op weg naar kantoor voelt hij zich wat vreemd. Zijn hoofd is licht, zijn lichaam voelt uitgerekt en wil omhoog. Het zal wel door die wijven komen. Linksom of rechtsom zijn ze allemaal even sentimenteel en als je niet oppast, raak je er nog mee besmet ook. Hij werpt een blik in de achteruitkijkspiegel. Wenkbrauwen, ogen, begin van de neus. Alles is er nog. Mooi zo. Opeens is hij vol goede moed. Niet ten opzichte van iets specifieks, meer met betrekking tot zijn leven in het algemeen. Vanaf vandaag zal hij de dingen beter doen.
Hij stopt nog even bij de Shell, kijkt naar zijn hand terwijl de benzine naar binnen pulseert. Zijn hand, het ongeleide projectiel van gisteravond, nu volkomen onder controle. Het zal niet meer gebeuren. Het mag niet meer gebeuren. Als het weer naar boven komt, dat wurgende, zal hij voortaan aan dit moment denken.
Bij de deur van het winkeltje valt zijn oog op de bossen rode rozen. Hij telt ze; het zijn er twaalf per bos. Snel maakt hij een berekening. Als hij zes bossen koopt heeft hij er 26 voor Debby en 46 voor Melanie. Hij bukt zich en omvat de rozen met beide armen. Er nestelt zich iets donzigs in zijn hoofd. Dit is goed. Dit is uitstekend. Heal the world.

Ellen brengt hem zijn koffie. Hij glimlacht naar haar. O ja, hij is zich bewust van zijn akelig softe stemming maar hij wil dat donzige niet kwijt. Ze glimlacht zwijgend terug, precies zoals Melanie soms doet. Hij vraagt haar de bossen rozen in de keuken in een emmer met water te zetten en als ze al verbaasd is laat ze dat niet merken.
Ruim een uur later staat ze opnieuw aan zijn bureau. Zonder zijn tweede koffie.
'Ehm... er is bezoek voor je.'
'Oké.' Het witte pijltje zoekt in zijn agenda naar de afspraak.
'Ehm... ik geloof dat er iets gebeurd is. Het is namelijk... de politie is er.'
'Wat?'
'Ja. De politie.'
'Waar zijn ze? Beneden?'
'Ja.'
'Oké. Prima. Ik handel dat wel af. Ga jij weer aan het werk. Geen koffie.'
Mechanisch staat hij op. Het donzige neemt een duik, om vervolgens ergens tegen zijn hersenschors te verkwijnen.
Ze heeft het toch gedaan. Ze heeft toch gedaan wat hij haar liet beloven. Juist nu. Juist nu hij voelt dat alles anders wordt.
Het voelt oneerlijk maar hij is redelijk genoeg om te beseffen dat hij het er naar heeft gemaakt. Hij weet ook dat ontsnappen geen optie meer is. Gewapend met niet meer dan zijn goede manieren loopt hij de trap af.
'Heren.'
'Marc van Duijvenvoorde?'
'Zeker.'
Hij schudt hun handen en gaat hen voor naar een van de spreekkamers waar hij aan het hoofd van de tafel zitten. De jongste agent wil het woord nemen, maar hij is hem voor.
Terwijl hij de trap af liep heeft hij besloten de waarheid spreken, zonder excuses, zonder franje, zonder verzachtende omstandigheden. Dat is hij verschuldigd aan Melanie, of in ieder geval aan hun belofte waarin hij een tijdlang heeft geloofd.

'Heren. U heeft een makkelijke aan mij want ik beken bij voorbaat.'
De beide agenten kijken elkaar even aan.

'Dus u deed het expres?' vraagt de jongste dan.

'...of ik het expres deed? Kent u iemand die zoiets per ongeluk doet?'

'Waarom heeft u het gedaan?'

'Ik dacht niet na. Ik kon niet meer nadenken. Het was sterker dan ik. Zo gaat het altijd.'
'Altijd? U bedoelt dat u dit vaker doet?'
'Ja.'
'Waar zoal?'
'Gewoon thuis.'
'Thuis? Legt u dat eens uit.'
'Het gebeurt altijd thuis, nooit ergens anders.'
'Dat u dat gevoel krijgt dat u niet meer na kunt denken. Dat gebeurt thuis?'
'Ja.'
'En dan?'
'Dan doe ik het. Ik wil het niet. Ik heb het nooit gewild maar het is sterker dan ik.'
'Juist. Waar gaat u dan zoal heen?'
'Ik ga nergens heen, dat zei ik toch al? Het is alleen thuis gebeurt.'
Opnieuw kijken de agenten kijken elkaar aan.
'Mag ik u vragen waar u het precies over hebt?' vraagt de oudste dan.
Hij haalt zijn schouders op.
'Over... dat waarvoor u hier bent. Goed, u wilt waarschijnlijk dat ik het bij de naam noem.' Als vorm van kwelling, als dwang tot bewustwording.
'Graag.'
'Oké. Ik. Sla. Mijn. Vrouw. Marc van Duijvenvoorde slaat zijn vrouw, Melanie van Duijvenvoorde-Beckers. Geregistreerd?'
Hij was niet van plan om cynisch te doen maar de manier van vragen stellen staat hem niet aan. Wat hij ook is, hij is geen debiel.
'Juist. Dit is... interessant.'
De oudste knikt.
'Dit is niet direct waarvoor we naar u toe gekomen zijn, meneer van Duijvenvoorde.'
'Niet?'
'Nee.'
'Wat is er dan gebeurd? Iets met de kinderen?'
'Nee. Iets met benzine en rozen en niet betalen.'

 

augustus-september 2009

niets bovengrondser dan dit dorp. niets
opwaartser gericht. de openbare orde
staart je recht in het gezicht en vordert
dat je haar aanbidt. er heerst een
ziekte als een god en alles kent maar
één gebod: gij zult niet zijn gehoord.

niets wijdverspreider dan het woord
dat eeuwig dient te zwijgen. niets
fluisterender dan het woud, niets
deinender en meer vertrouwd dan zijn
melaatse heide. niets schreeuwender
dan wat niet mag gezegd. mijn dorp

ik heb je als een kwaal ter heling
afgelegd. nog ben je mijn; ik heb je
niet verstoten. ik heb je lang genoeg
gespaard om als ik ooit zal zijn bejaard
je aarde te ontbloten, en wederkerig
als mijn vaders, te talen naar je schoot.

 

je had een hoofd vol hondenhok
waarin je ooit zou wonen, samen
met een labrador, een bruine,
een heel grote. je had een plein,
een park, een plaats, een huis voor
al je poppen, schommels, wippen
draaimolens, een tuin waarin je
draven kon en je heel ver verstoppen.

je had een hart dat ooit eens
zonder vlekkenschilders, droom-
verslinders, spelverhinderaars
zou slaan, dat het ritme van het
kind in je steeds zou voorzien van
adem. en een vader die je in het
openbaar aanbad, die je zei dat jouw
gezicht het allerallermooiste was.

je had een ooit dat ooit als alles
uitgewoed en stilgeblust zou
rusten als geen ander. dat vrij
zou zijn en ongestoord, dat niemand
ooit nog ongehoord kon kooien
of verbannen. je hoeft helemaal
niets meer aan je te veranderen.
je had. je kreeg. je hebt je ooit.

 

6 juli 2009

In eerste instantie had ik gelachen. In gedachten had ik iemand ergens achter een bureau zien zitten, iemand die de hele dag al sikkeneurig was en zin had in iets geks. Een glimlach doorbrak zijn monotone chagrijnigheid toen hij een plan bedacht en dit met plotselinge levendigheid uitvoerde. Ik had het hem wel gegund; het was iets wat ik zelf had kunnen doen als ik mijn dag niet had en daar geïrriteerd over was. Van alle grappige dingen was uiteindelijk immers niets grappiger dan een medemens in de maling nemen.
Maar toen ik uitgelachen was, was een onverbeterlijk deel van mezelf begonnen de uitnodiging serieus te nemen.

O ja, ik had hem een brief willen schrijven. Een ontzettend lange brief. Er was zoveel waarvan ik wist dat hij het zou begrijpen. Ik wist niet hoe ik dat wist maar ik wist het zeker. Mijn verwarde kinderjaren, mijn stille maar inwendig zo intense puberteit, hij zou mijn verhaal herkennen zoals ik het zijne herkende als ik zijn foto's zag. Op een manier die ik zelf niet begreep overviel me telkens als ik naar hem keek een bewustzijn dat het mijne niet was. Ik kon hem voelen. Niet in zijn sterrenstatus, maar in zijn erbarmelijkheid.
Tot mijn opluchting was het een schoon gevoel. Ik zou niet ontkennen dat hij sexy was maar ik begeerde hem niet. Ik interesseerde me enkel in zijn geest. Het was de meest merkwaardige geest die ik ooit had ontwaart. Het was een schaduwgeest en dat verbaasde me; hijzelf was immers allesbehalve een schaduwfiguur. Toch was het geen bange geest. Zijn geest was hoog en wit en vederlicht, eenvoudig als een doekje in de wind. Vaak zag ik dat doekje als ik aan hem dacht. Het dartelde net wat hoger dan de mensen lang zijn.

Van die lange brief kwam niets. Er waren niet de juiste woorden, er waren te veel woorden. Ten slotte schreef ik alleen:
'I truly heart your songs. I love it how your lonely soul shines through.'
Geen woorden over mezelf. Hoe diep en groots mijn ervaringen me ook voorkwamen, zelfs op mijn zeventiende was ik me al bewust van het feit dat het hem ten eerste niet zou interesseren en dat hij ten tweede hooguit één ademtocht vrij had voor mijn woorden - mochten deze hem überhaupt al bereiken.

Mijn naam en adres schreef ik er met kleine letters onder. Ik wist dat dat dwaasheid was en ik wist vooral dat ik beter moest weten. Er was een man geweest die me geleerd had om te hopen. Ik had zo ontiegelijk gehoopt dat mijn lichaam er bijna aan onderdoor was gegaan. Hoop was als een molshoop; het was rul en dook onwillekeurig op de vreemdste plaatsen op. Hoop hield levend, vaak op een dodelijke manier.

 

Ik kon hem zien. Ik hoefde er niet eens mijn ogen voor te sluiten. Ik moest altijd lachen als ik hem zag. Hij was zo heel erg mens. Iets hogers dan mijn fantasie had me vertrouwd gemaakt met zijn mimiek en met zijn nooit geheel ontspannen lippen. Hij was een beetje bleu en een beetje nerveus, hoewel ik vermoedde dat hij door de jaren heen was verleerd dat laatste als zodanig te herkennen, simpelweg omdat het altijd aanwezig was. In veel dingen was hij een beetje klunzig. Soms ging er iets in zijn handen kapot, soms werd er iets onbedoeld nat. Dan glimlachte hij. Zelden had ik iemand zoveel zien glimlachen. Het gaf hem iets kinderlijks. In veel opzichten was hij ook nog een kind en zijn wel-volgroeide facetten staken daar op een unieke manier bij af. Het was a money-making combination.

Waarschijnlijk terecht veronderstelde ik dat er vrouwen waren geweest. Iets zei me dat hij hen niet had gezocht maar dat ze automatisch naar hem toe gekomen waren. Het was iets dat zijn status met zich meebracht. Hij had hen omhelst en hun lippen gekust en van wat daarop volgde vermoedde ik dat zijn gedrag nagenoeg identiek aan het mijne was.

Hij had naar hen geglimlacht. Hij had aan de liefde gedacht. Zijn talent had hem overtuigd van het feit dat passie en intimiteit aan de binnenkant zaten en slechts daar op het hoogste niveau werden ervaren. Het lichaam was stiekem ietwat overbodig. Wilde hij trouw blijven aan wat hem bewoog tot zingen en dansen en schrijven dan moest hij zijn lichaam ontstijgen. Het was iets dat hem niet moeilijk viel, integendeel. Hij volgde slechts zijn hart. Het maakte hem zuiver van binnen. Het maakte dat hij, zo vermoedde ik, op een belachelijke leeftijd nog steeds maagd was.

En zij, de vrouwen, hadden zich afgevraagd waarom het bleef bij kusjes en omhelzingen en waar zijn hartstocht was. Ik sloot niet uit dat ze meenden dat hij impotent was. Ik dacht niet dat hij impotent was.

Misschien was er uiteindelijk toch wel een vrouw geweest die hem had ontmaagd. Een maatje met wie hij had kunnen lachen om het feit dat een lichaam zich zo nu en dan nu eenmaal laat gelden. Vanuit dat oogpunt was het minder storend om daar op sommige momenten gehoor aan te geven en het was voor zijn lichaam vast ook wel gezond.

 

*

 

Er was een plaats voor mij; iemand had daadwerkelijk aan me gedacht. Ik was ruimschoots te vroeg. In feite duurde het nog ruim twee uur voor hij opkwam maar de tijd viel me niet lang. Ik bracht hem door met ademhalen. Ik had kunnen huilen zoals ik als kind had gehuild om dingen waarvan ik wist dat ze bestonden, dingen die ik nog niet had gezien en ervaren maar die zich reeds versluierd achter mijn oogleden manifesteerden. Mijn hart stond letterlijk bol van verwachting en dat was zo ruim ademen.

Ik moest er behoorlijk eigenaardig uitgezien hebben zoals ik daar zat, roerloos tussen een kleine tweehonderd zingende, springende, joelende en schreeuwende fans. Maar ik wist dat men mij niet zou opmerken en op mijn beurt sloot ik automatisch de hysterici buiten. Ik zag hem. Mijn hart ving zijn bewegende lichaam in een cocon van tederheid die ook mezelf omsloot. Terwijl hij zong en bewoog begreep ik opeens een heleboel, van mezelf en van het leven. Woorden als onvergankelijk, symbiose, gelukzalig en extraterrestrial raakten me met een kracht die ik, eeuwige ontleder van emoties, niet voor mogelijk had gehouden, om vervolgens in een hoekje van mijn ziel te gaan liggen glimmen.
Hij was de beste zanger. Hij was de beste danser, de beste entertainer. Hij had de mooiste woorden en de mooiste stem. Maar dat was het niet. Het was...
'It's you', zong hij en eindelijk kwam er beweging in me. Ik knikte als een bezetene.

Met nog twee anderen wachtte ik. Zij mochten eerst. Dat was prima. Zijn liedjes zaten in mijn hoofd en zolang dat zo was, viel niets me zwaar of lang of moeilijk; alles wat me wilde storen ketste erop af. Het meisje kwam gillend en in tranen terug, de jongen met een hand voor zijn mond en een handtekening op zijn shirt. Een bodyguard noemde mijn naam.
'Miss Cory Ann?'
Ik knikte, liet het kaartje en mijn legitimatiebewijs zien en zette een paar stappen in de richting van de deur. Even dacht ik aan het woord schoorvoetend. Ik was ervan overtuigd dat ik nog nooit zoveel geschoorvoet had als op dit moment, maar desondanks ik schoorvoette ik moedig voort.

Hij droeg dezelfde kleren nog en hij zat in een stoel met armleuningen. Ik stond voor hem, plotseling en zoals een kind voor zijn vader staat. Hij doorbrak dat beeld door op te staan. Onwillekeurig schrok ik van wat ik al wist maar even was vergeten.
Deze man, hij was te mager. Te magere mensen maakten me altijd enigszins wee. Ze hadden zo weinig schutmateriaal. De doorbloeding van hun lijf lag te dicht aan het oppervlak en ik had altijd het gevoel dat ik me dichter bij hun spijsvertering en overige inwendige lichaamsfuncties bevond dan ik bliefde. Maar wat me trof was de air om hem heen. De air van een weggemoffeld leven. Voor mijn oog verscheen een hemelhoge schutting met daarachter een verlangen dat uitgelaten wilde worden. Het resultaat ervan stond tegenover me, dapper maar weerloos, sterk maar op meer dan één vlak uitgerangeerd.

'Hi. You must be Cory Ann', zei hij met een glimlach.
Er lag een lichtgrijs laagje op zijn stem als hij sprak. Ik had dat eerder gesignaleerd. Het werd helderwit als hij zong, maar als hij niet zong was het als een vleugje nevel in de wind. Het maakte dat ik aan zijn ochtenduren dacht en in een flits verdacht ik hem van niet-ontbijten.
'I am', zei ik met een glimlach terug, 'nice to meet you.'
'Take a seat', zei hij, en toen ontspannen: 'Finally someone who isn't yelling and screaming and fainting.'
Opnieuw lachte hij naar me en opnieuw lachte ik terug.
'I'm glad to be here', zei ik en dat was zo. Ik voelde me zozeer op mijn gemak dat het niet eens in me opkwam me te verbazen over het feit dat ik niet zenuwachtig was.

'I'm glad to have you here', zei hij zacht. Op het grijze laagje trilden kleine haartjes. Ze kietelden mijn ingewanden.
We keken elkaar aan.
'We know each other, don't we', zei hij.
'I think we do', zei ik en ik had net zo goed hallelujah kunnen roepen.
'We must be family', glimlachte hij. En toen: 'Do you mind if I  hold your hand for a while?'
Ik wist dat hij niet met me flirtte. Ik knikte ten teken dat het oké was.

Om drie van zijn vingers zat een pleister. Aanvankelijk had ik dat opgevat als een van de vele voor mij onbegrijpelijke uitingen van glamour en ik keurde het onmiddellijk goed, tot ik bedacht dat hij wellicht dezelfde obsessie voor velletjes en nagelriemen had als ik - met alle steeds terugkerende gevolgen van dien. Zijn hand was groot en bleker dan de mijne. Ik bestudeerde de vorm van zijn vingers. Er viel niet meer uit te concluderen dan dat ze onomstotelijk bij elkaar hoorden.

 

Ik keek op, recht in zijn warme bruine ogen, en op het moment waarop onze handen elkaar raakten, werd het werkelijk licht onder ons zoals in de clip van Billy Jean. En in ons. En boven ons.

En om ons heen.
Als het mogelijk was dat zielen seks hebben dan was dat precies wat er op dat moment gebeurde. We braken dwars door het maagdenvlies van heden en verleden, van gêne en gewoonte, van status en geslacht. We glimlachten het uit.

'I love you', zei hij toen we minuten later afscheid namen.
'I love you more', zei ik, wetend dat we elkaar ooit meer zouden zien.

 

 

om één minuut voor twaalf ben ik geboren.

voor middernacht. dat moest een teken zijn
van 't lot dat mij al jaren is beschoren:
een nippertjesfiguur. een laatste trein.
 
28 juni 2009

word me vreemd.

dan mag je alles zien.

dan mag je
alles weten.

dus ga nu heen.

ontzenuw. trek je
van me af.
bekleed je

als iemand die
mijn leven liet.

vergeet me.

keer dan pas weer.
omhels me
als een vreemde.

en leg me af.

dan mag je.
anders niet.

 

28 juni 2009

 

Beste lezer,

 

Laat ik u vertellen hoe ik mijn stervende opa bedroog en hoe ik daarna solde met zijn lijk.

Het was begin mei, 1993. Buiten had de Japanse sierkers juist zijn laatste bloesems laten vallen, ze lagen te verbruinen op het gras. Binnen lag mijn opa. Hij was zeventig jaar en in mijn dertienjarige ogen was dat nogal stokoud. Hij lag zo ongeveer te wachten op de dood. Dat was geenszins een benijdenswaardige positie maar in mijn ogen had hij het behoorlijk goed voor elkaar. Hij had juist een prima leven achter de rug en toen het erop aankwam, toen hij ongeneeslijk de kanker bleek te hebben, was hij zich om het hiernamaals gaan bekommeren - met als resultaat dat God Zelf hem op enig moment had toegezegd hem na zijn dood in de hemel op te nemen. Ik wist dat ik over een jaar of zevenenvijftig rustig zou tekenen voor een sterfbed als het zijne.

Op maandag was het drukkend warm. Ik ging die dag niet naar school, de reden waarom is me niet bijgebleven. Mijn moeder, haar broer en mijn oma zaten nu om beurten voortdurend bij mijn opa. Hij was niet langer bij bewustzijn en men was het er over eens dat zijn einde naderde. Men was het er tevens over eens dat dat een zegen was. De afgelopen dagen had hij voortdurend wartaal uitgekraamd en elke passerende auto joeg hem angst aan; hij meende dat 'ze' hem kwamen halen. 'Ze', zo had mijn moeder geconcludeerd, moesten de satan en zijn companen zijn. Het was immers alom bekend hoe Apollyon te werk ging. Juist vóór een stervende werd opgenomen in de hemelse heerlijkheid strekte hij zijn klauwen uit naar het afgetobde lijf en de vermoeide ziel om deze nog eenmaal aan zijn kwellingen te onderwerpen. De dood, de laatste vijand, stond als een heus vagevuur tussen de zieke en het walhalla in. Het lichaam kromp ineen, de geest zweette bijkans bloed.
Dat was ongeveer wat mijn opa was overkomen, vertelde men mij.

Maar er was dankzij de gekruisigde Christus ook verlichting geweest. De voorgaande avond was er een om nooit te vergeten, al was ik er niet bij geweest. Mijn moeder en een vriendin van haar waren getuige geweest van het feit dat mijn opa reeds een blik had mogen werpen in wat zij noemden 'de binnenhoven' en 'het voorportaal van de hemel'. In de schemer van de slaapkamer had hij zijn rechterhand opgeheven en gestameld:
"Ik zie lantaarntjes en de Bijbel."
Dat had hij gezegd.

Mijn moeder had het op een visioen gehouden. Nu was het krijgen van een visioen slechts aan weinigen voorbehouden; alleen zij die God om welke reden dan ook uitermate goed gezind was, kregen een dergelijke openbaring van het hiernamaals. Het was mijn opa overkomen en men had sinds de vorige avond het soort ontzag voor hem dat men voor heiligen heeft. Zalig zijn de doden die in de Heere sterven! Mijn opa was zalig, daar twijfelde ik niet aan. Of hij zou dat in ieder geval spoedig zijn.

Het was een zomerse dag, die maandag. Opa haalde moeilijk adem en de huisarts had toegezegd dat hij een of ander apparaat zou laten brengen dat de lucht om hem heen wat behapbaarder zou maken. Oma zat met gezwollen voeten en ogen aan zijn bed, ze kon zo moeilijk tegen hitte en de dood. Ergens voorin de middag kwam ik met mijn moeder en oom de slaapkamer binnen. We stonden met z'n vieren om het bed, kijkend naar ons lichthijgende familielid. We stonden daar minstens een kwartier, en toen gebeurde het. Opa opende zijn ogen. Hij keek naar mijn oma, mijn moeder, mijn oom. Toen keek hij naar mij.

Op deze leeftijd leerde ik in rap tempo een aantal dingen over mezelf. Ik had bijvoorbeeld geleerd dat ik tot mijn eigen verbazing niet geheel krachteloos was. Mijn kracht lag in mijn ogen. Met mijn ogen kon ik alles. Letterlijk alles. En zolang de mensen naar mijn ogen keken (en waar zouden ze anders naar kijken als ze het een of ander van me wilden weten?), zolang kon ik hen met betrekking tot mezelf laten denken wat ik wilde. Ik was een goede actrice, toen al, en ik wist nagenoeg altijd wat er van me werd verwacht.
Zo ook nu, nu mijn opa's ogen op me gericht waren. Wat kon ik een stervende meer schenken dan alle liefde, warmte, deernis en ontroering die ik in me had? Ik kneep mijn ogen een heel klein stukje toe, alsof ik in de verte staarde. Ik concentreerde me. Ik ademde in, liet de zuurstof schrapen langs de bodem van mijn gemoed. Toen ademde ik uit. Niet alleen door mijn neus, ook door mijn ogen.
Mijn opa lachte. Hij lachte stralend en vrijuit, zielsgelukkig, als een kind. Al die tijd bleef hij naar mij kijken. Mijn moeder en mijn oma begonnen te huilen. Ik bleef inademen, uitademen.

Ik kan me niet herinneren hoe lang het moment heeft geduurd, al met al waarschijnlijk nog geen halve minuut. Mijn opa zakte weer weg. Wij lieten hem alleen met mijn oma.
In de keuken omhelsde mijn moeder me.
"Hij zag het in je", fluisterde ze door haar tranen heen. Ze herhaalde het enkele malen, en zei toen plechtig:

"Dat wordt bedoeld met de gemeenschap der heiligen."
Ik was gewetensvol genoeg om dat direct te willen ontkennen, maar één blik op mijn moeder vertelde me dat dat geen zin zou hebben. Sterker nog, door het te ontkennen zou ik in haar ogen slechts blijk geven van een goddelijk soort deemoed, wat haar onverwrikbare overtuiging ten opzichte van mij enkel zou vergroten. Ik voelde me tamelijk slecht maar ik besloot mijn mond te houden. Daarmee schonk ik mijn moeder een nieuw verhaal over haar Zeer Bijzondere Kind en mezelf een vers laagje wroeging op mijn ziel.

Die nacht stierf mijn opa. Ik had niet verwacht dat het zo snel zou gaan; de dood was minder groots en ging met minder bombarie gepaard dan ik had gehoopt. Mijn nichtje, ruim drie jaar ouder dan ik, was bang van opa's lijk. Ik niet. Ik vond een levenloos lichaam een beetje onnozel en bovenal een beetje vermakelijk.
Ik moet bekennen dat er in mij, zoals waarschijnlijk in nagenoeg ieder mens, een kleine sadist huisde. Van dat feit werd ik me bewust toen ik een jaar of tien was. Ik schreef verhalen over mezelf en jongere kinderen, en altijd was er een leeftijdgenoot die de kleinere kinderen sloeg, kneep of op een andere manier pijn deed. Nooit was ik zelf de pijnveroorzaker, maar heimelijk leefde ik me al schrijvende dusdanig in in die rol dat ik net zo goed wél diegene had kunnen zijn. Ik ging, zo jong als ik was, begrijpen dat het pijnigen van iemand een mens genot kan bezorgen. Ik begrijp dat nog steeds en inmiddels nog beter, en God weet dat ik met geen enkele vezel ook maar overweeg om daar ooit onrechtmatig naar te handelen.

Mijn familie gunde me wat tijd alleen met mijn dode opa. Hij lag in een houten kist, zijn hoofd op wit satijn. De koeling onder de kist ruiste en tot op de dag van vandaag kan mijn neus zich de zoetige geur die er desondanks hing feilloos herinneren. Slechts enkele weken geleden was die geur prominent aanwezig in een van mijn meest afschuwelijke nachtmerries tot nog toe, maar dat is een ander verhaal. Ik stond in de schemerige slaapkamer; zoals het in het dorp betaamt waren de gordijnen gesloten. Fluisterend begon ik tegen mijn opa te praten.
"Leef."
"Leef dan als je durft."
"Klootzak."
Er gebeurde uiteraard niets. Ik geloof dat ik ook niets concreets verwachtte. Desondanks maakte het feit dat ik zonder enig effect kon doen wat ik wilde me ietwat overmoedig. De dood is een stom, tandenloos ding. Je kunt er tegen schoppen als tegen een schedel op het strand. Niet dat ik ooit een schedel op het strand had aangetroffen, maar ik had er een keer iets over gelezen. Het was oneerbiedig om te doen maar het gaf ook een vreemde, spannende kick.

Ik ging aan het voeteneinde van de kist staan. Ik legde mijn handen om de kist. Ik bewoog de kist een beetje.
"Een aardbeving!", fluisterde ik.
Het hoofd van mijn opa bewoog. Ik liet het harder bewegen. Het was heel eng, er zou immers zomaar iemand binnen kunnen komen. Ik stelde me voor hoe de kist zou kunnen kapseizen. Het lichaam van mijn opa zou als een vod de zwaartekracht volgen. Zo ver liet ik het natuurlijk niet komen. Ik liet alleen zijn hoofd bewegen, van links naar rechts, net zover als de flexibiliteit van zijn spieren nog toeliet. Intussen vloekte ik fluisterend. Alles in mij tartte alles wat heilig was en tegen alle wetten in bleek ik de winnaar. Een door en door verdorven winnaar, dat hoefde niemand me te vertellen.

Na een tijdje had ik er genoeg van. Het was niet boeiend meer en ik wist niets anders te bedenken dat interessant en toch ongevaarlijk was. Ik ging maar weer naar de kamer. Daar vertelde mijn moeder juist aan de buren over het gebeurde van de vorige dag. Ze keken allemaal naar me. Hun ogen zeiden dat ze meeleefden met mijn verdriet en ontzag hadden voor mijn ervaring met het heilige.
Ik gaf hen een klein knikje, ging op een van de oranje stoelen zitten en sloeg mijn ogen zedig neer. Automatisch zocht ik naar een zakdoek.

27 juni 2009

je hebt een oerklank aan je keel ontwrongen

en als een maal voor elk te kijk gezet:
dit is mijn pijn. neem, eet ervan, word dronken,
treed aan; dit is een goddelijk buffet.

je aangebrande pijn. hoe anders hem te voeden
dan met het zaagsel van je eigen eer
waarmee je strooide, wild en overmoedig
terwijl je mij in deemoed onderwees.

je pijn. je fijn ontwerp. karikatuur
van een gerecht dat je eens werd onthouden.
tast toe, beproef, dit is van lange duur.

dit uitgelezen maal blijft steeds herkauwbaar
als je mijn vlees -een gril van je natuur-
gedachteloos verwisselt met het jouwe.

 

13 juni 2009

geboren na de oorlog maar nog steeds
bezet gebied: meisje van naam, illusie
en vertrouwen. van wie je naar de ogen
zag kon niemand op je bouwen en 't
berouwde je meer dan je me verried.
het was je moeder die je bloed met
mangelmoes doorroerde en je vader
die je land geen leven liet. je hart
krampte een schamel interbellum bij
elkaar, maar hun wapens bleken
levenslang op je gericht. toen schoot
je zelf. toen bracht je wat je was
verteld van binnen in praktijk.
en lig je daar.
en ben je stil.
en is de grond je rijk.

31 mei 2009

 

 

er sluipt een weemoed -nu al- in mijn woorden

al meer zie ik mezelf van bovenaf

er rest me slechts waarmee ik werd geboren:

dit stille vlees en dit bevangen hart

 

 

mijn allerliefste poppen zijn heel rijk
en heel beroemd. ik heb ze naar
mijn allerliefste liefsten zelf genoemd
en ik kleed ze elke dag heel mooi
en netjes aan. o ja, ze bestaan
zo prachtig met hun haar zo zacht
en perzikachtig is hun huid. en ze

praten mooie woorden want ze zijn

heel knap en wijs en ze zijn altijd
heel vrolijk, altijd helder staan

hun ogen,  dolgelukkig vrij en blij,

want ze leven van de liefde

van de lieve lieve liefde van

ik hou van jou

van mij  

 

11 mei 2009, voor S. ;-)